Tôi mua cho mẹ cái tủ lạnh hai cánh
I Bought My Mother a Two-Door Fridge
Hồi nhỏ, nhà tôi xài cái tủ lạnh Sanyo một cánh.
Cái tủ đó cũ lắm. Tiếng máy chạy nghe rè rè suốt đêm. Mở ra thì có mấy bịch rau, hộp cơm nguội, chai nước mắm. Không bao giờ đầy.
Mẹ tôi hay nói: "Tủ lạnh mà trống là nhà đó nghèo."
Tôi nhớ câu đó.
Nhớ kỹ lắm.
---
Năm tôi ba mươi tám, lương tháng bốn mươi triệu. Không giàu, nhưng đủ để mỗi tháng gửi về cho mẹ mười triệu, trả góp căn hộ, nuôi hai đứa con đi học.
Một hôm về quê, tôi thấy cái tủ lạnh Sanyo vẫn còn đó.
Vẫn cái tiếng rè rè.
Vẫn mấy bịch rau, hộp cơm nguội.
Tôi hỏi mẹ sao không mua cái mới. Mẹ nói: "Nó còn chạy được mà."
Tuần sau tôi đặt cái tủ lạnh hai cánh, loại Inverter, giao tận nhà. Mười bảy triệu.
Mẹ gọi điện, giọng vừa mừng vừa lo: "Sao mua chi mắc dữ vậy con?"
Tôi nói: "Mẹ xài đi, đừng lo."
Nói xong, tôi thấy ngực mình nhẹ. Nhẹ thiệt.
Lần đầu tiên trong đời, tôi cảm giác mình mua được một thứ có ý nghĩa.
---
Rồi tháng sau, tôi mua cho mẹ cái máy giặt.
Tháng sau nữa, sửa lại cái bếp.
Tháng sau nữa, thay bộ nệm.
Mỗi lần mua xong, mẹ gọi lên cảm ơn. Mỗi lần nghe mẹ cảm ơn, tôi lại thấy cái nhẹ đó. Cái nhẹ ở ngực. Như trả được một món nợ gì đó từ hồi nhỏ.
Nhưng cái nhẹ đó ngắn lắm.
Ngắn hơn tôi tưởng.
Mua xong cái nệm thì tôi bắt đầu nghĩ đến sửa nhà. Sửa nhà xong thì nghĩ đến mua đất cho mẹ. Mua đất xong thì nghĩ đến xây nhà mới.
Mỗi thứ tôi mua, cái nhẹ ở ngực nó ngắn đi một chút. Rồi thay vào đó là một thứ khác. Nặng hơn. Mơ hồ hơn.
Tôi không biết gọi nó là gì.
---
Vợ tôi bắt đầu nhận ra.
Một tối, hai đứa nằm trên giường, vợ hỏi: "Anh gửi về bao nhiêu tháng này?"
Tôi nói: "Mười lăm."
Vợ im.
Rồi nói: "Tháng trước cũng mười lăm. Tháng trước nữa mười hai. Hồi đầu năm mười."
Tôi biết vợ không trách. Vợ chỉ đang đếm.
Nhưng cái cách vợ đếm, nó làm tôi thấy mình đang bị kéo về hai phía.
Một phía là mẹ. Cái tủ lạnh Sanyo. Cái sàn nhà cũ. Cái tuổi thơ thiếu thốn mà tôi muốn bù lại.
Một phía là vợ con. Tiền học, tiền sữa, tiền trả góp, tiền bảo hiểm.
Tôi đứng giữa, cầm cái lương bốn mươi triệu, chia ra chia vào, rồi cuối tháng nhìn tài khoản còn hai triệu mấy.
Hai triệu mấy.
Bốn mươi triệu mà cuối tháng còn hai triệu mấy.
---
Một hôm đi công tác, ngồi ở sân bay, tôi lướt điện thoại.
Thấy quảng cáo cái tủ rượu. Loại tủ gỗ, có đèn LED bên trong, để mấy chai vang nhìn sang lắm.
Tôi bấm vào xem. Giá chín triệu.
Rồi tôi tự hỏi: "Mình mua cái này cho ai?"
Không phải cho mẹ. Mẹ không uống rượu.
Không phải cho vợ. Vợ không quan tâm.
Cho mình? Mình có uống rượu vang đâu.
Vậy mà tôi vẫn muốn mua.
Vẫn muốn có nó trong nhà. Để nhìn. Để thấy mình đã đi xa hơn cái tủ lạnh Sanyo một cánh.
Tôi tắt điện thoại.
Ngồi nhìn ra ngoài cửa kính sân bay.
Nghĩ.
---
Hồi nhỏ, tôi nghĩ nghèo là không có đồ trong tủ lạnh.
Lớn lên, tôi nghĩ nghèo là lương không đủ gửi về cho mẹ.
Bây giờ, bốn mươi triệu một tháng, tôi vẫn thấy thiếu.
Không phải thiếu tiền.
Thiếu cái gì đó mà tiền không mua được. Nhưng mỗi lần thấy thiếu, tôi lại mua thêm một thứ. Như thể mua đồ là cách duy nhất tôi biết để lấp.
Cái tủ lạnh hai cánh vẫn đứng ở nhà mẹ.
Mẹ vẫn chỉ để mấy bịch rau, hộp cơm nguội, chai nước mắm.
Tủ hai cánh mà bên trong cũng giống hệt cái Sanyo ngày xưa.
---
Tuần trước, tôi về quê.
Mẹ nấu cơm. Hai mẹ con ngồi ăn.
Mẹ gắp cho tôi miếng cá kho. Loại cá kho mặn, kiểu miền Tây, ăn với cơm trắng.
Mẹ nói: "Hồi nhỏ mày thích ăn cá kho nhất."
Tôi cười.
Rồi tôi nhìn cái bếp mới sửa. Cái máy giặt mới mua. Cái nệm mới thay. Cái tủ lạnh hai cánh.
Mẹ vẫn ngồi đó. Vẫn gắp cá cho tôi. Vẫn cái giọng đó.
Không có gì thay đổi.
Tôi mua bao nhiêu đồ, mẹ vẫn là mẹ. Vẫn lo tôi đói. Vẫn kho cá mặn.
Vậy thì tôi mua mấy thứ đó cho ai?
Cho mẹ?
Hay cho thằng nhỏ hồi đó, đứng trước cái tủ lạnh trống, nghĩ rằng nếu có tiền thì mọi thứ sẽ khác?
Giàu có không phải là có nhiều, mà là cần ít.
Wealth consists not in having great possessions, but in having few wants.
— Epictetus, Discourses, Quyển 4
Diễn giải
Interpretation
Epictetus nói: giàu không phải là có nhiều, mà là cần ít. Nghe thì dễ. Nhưng sống thì khó. Bởi vì đa số chúng ta không mua đồ vì cần. Mua vì thiếu. Mà cái thiếu đó, nó không nằm ở ngoài. Nó nằm ở trong. Thằng nhỏ hồi đó đứng trước cái tủ lạnh trống, nó thiếu. Thiếu cảm giác an toàn. Thiếu cảm giác mình đủ. Lớn lên, nó kiếm được tiền, nó mua. Mua tủ lạnh hai cánh, mua máy giặt, mua nệm. Nhưng cái thiếu vẫn còn. Vì cái thiếu đó không phải là đồ. Giàu có không phải là lấp đầy cái tủ lạnh. Giàu có là ngồi trước cái tủ lạnh trống mà không thấy sợ. Nhưng để đến được chỗ đó, có khi phải mua sai nhiều thứ trước đã.
Epictetus said: wealth is not about having much, but needing little. Sounds easy. Living it is hard. Because most of us don't buy things out of need. We buy out of lack. And that lack isn't outside. It's inside. The boy who stood before an empty fridge felt lacking. Lacking safety. Lacking the feeling of being enough. When he grew up and earned money, he bought things. A two-door fridge, a washing machine, a mattress. But the lack remained. Because the lack was never about things. Wealth isn't about filling the fridge. Wealth is sitting before an empty fridge and not feeling afraid. But to get there, maybe you have to buy the wrong things first.