Tôi mua được căn thứ hai rồi, nhưng đêm vẫn không ngủ được
I bought the second apartment, but I still can't sleep at night
Năm ba mươi tám tuổi, tôi ký hợp đồng mua căn hộ thứ hai.
Căn đầu tiên mua năm ba mươi mốt. Hồi đó vợ chồng tôi ở trọ, phòng hai mươi mét vuông, quạt trần kêu cọt kẹt suốt đêm. Tôi nhớ cái cảm giác lần đầu cầm chìa khóa căn hộ của mình. Tay run. Thật sự run. Vợ tôi khóc ngay tại sảnh. Tôi không khóc, nhưng đứng đó một lúc lâu, không nói gì.
Đêm đầu tiên ngủ ở nhà mới, tôi nằm giữa phòng khách, chưa có nội thất, chỉ cái nệm trải dưới sàn. Ngủ ngon nhất trong mười năm.
Rồi mọi thứ bắt đầu.
Căn hộ cần nội thất. Nội thất cần tiền. Tiền cần làm thêm. Làm thêm cần thời gian. Thời gian lấy từ đâu thì tôi biết rồi. Lấy từ bữa cơm tối với vợ. Lấy từ buổi sáng chủ nhật với con. Lấy từ giấc ngủ.
Nhưng tôi không thấy mình đang mất gì. Tôi chỉ thấy mình đang được.
Được cái sofa da. Được cái tivi sáu mươi lăm inch. Được bộ bàn ăn gỗ óc chó. Mỗi lần mua xong, vui khoảng hai ngày. Ngày thứ ba bắt đầu nghĩ đến thứ tiếp theo.
Công ty tôi làm có chế độ thưởng cuối năm. Năm nào cũng vậy, từ tháng mười tôi bắt đầu tính. Năm ngoái được bao nhiêu, năm nay chắc hơn không, hơn thì hơn bao nhiêu. Tôi lập bảng Excel riêng để theo dõi. Vợ tôi nói anh bị ám ảnh rồi. Tôi nói em không hiểu, anh đang lo cho gia đình.
Lo cho gia đình. Câu đó tôi nói nhiều đến mức nó thành cái khiên. Ai hỏi sao làm nhiều thế, tôi giơ cái khiên ra. Ai hỏi sao không nghỉ phép, tôi giơ cái khiên ra. Ai hỏi sao mặt anh xanh thế, tôi giơ cái khiên ra.
Năm ba mươi lăm, tôi bắt đầu nghĩ đến căn thứ hai.
Không phải để ở. Để đầu tư. Cho thuê. Dòng tiền thụ động. Tôi đọc đủ sách, nghe đủ podcast, vào đủ group. Ai cũng nói phải có tài sản. Phải có dòng tiền. Phải có passive income. Phải.
Phải.
Cái chữ "phải" đó, tôi không biết nó chui vào đầu từ lúc nào. Nhưng nó ở đó, như cái đồng hồ báo thức không có nút tắt.
Tôi vay thêm. Gom tiết kiệm. Bán cái xe cũ, mua xe rẻ hơn. Vợ tôi không nói gì. Nhưng tôi thấy mắt vợ tôi khác đi. Không còn cái nhìn hồi cầm chìa khóa căn đầu tiên nữa.
Ký xong hợp đồng căn thứ hai, tôi ngồi trong xe, gọi cho mẹ.
Mẹ tôi bảy mươi hai tuổi. Sống một mình ở quê. Căn nhà cấp bốn, mái tôn, sân trước có cây khế.
Tôi nói: Mẹ, con mua được căn thứ hai rồi.
Mẹ tôi im một lúc. Rồi hỏi: Con có khỏe không?
Tôi nói: Khỏe mẹ.
Mẹ nói: Lâu rồi con không về.
Tôi nói: Dạ, con bận.
Mẹ nói: Ừ.
Rồi cúp máy.
Tối đó tôi nằm trong căn hộ đầu tiên. Căn đã có đủ nội thất. Sofa da. Tivi sáu mươi lăm inch. Bàn ăn gỗ óc chó. Máy lọc không khí. Rèm cửa tự động.
Không ngủ được.
Tôi dậy, ra ban công, nhìn xuống thành phố. Đèn sáng khắp nơi. Mỗi ô cửa sổ sáng đèn là một người đang sống. Có thể đang ngủ ngon. Có thể cũng đang đứng ban công như tôi.
Tôi nghĩ đến cái nệm trải dưới sàn bảy năm trước.
Nghĩ đến giấc ngủ ngon nhất trong mười năm.
Nghĩ đến mắt vợ tôi hồi đó.
Rồi nghĩ đến bây giờ.
Hai căn hộ. Một khoản vay. Một bảng Excel theo dõi tiền thưởng. Một cái khiên ghi chữ "lo cho gia đình". Một cuộc gọi với mẹ kéo dài bốn mươi giây.
Tôi không biết mình giàu hơn hay nghèo hơn bảy năm trước.
Thật sự không biết.
Tuần sau, công ty thông báo có đợt tăng lương. Tôi mở email, đọc con số, thấy vui khoảng mười lăm phút. Rồi bắt đầu tính: nếu lương mới cộng tiền thuê căn hai, trừ khoản vay, trừ sinh hoạt, thì mỗi tháng dư được bao nhiêu. Bao nhiêu thì đủ để nghĩ đến căn thứ ba.
Căn thứ ba.
Tôi dừng lại.
Nhìn cái bảng Excel.
Nhìn thật lâu.
Rồi tôi gập laptop xuống.
Không phải vì tôi ngộ ra điều gì to tát. Không phải vì tôi đọc được câu gì hay. Chỉ là mệt. Mệt thật sự. Cái loại mệt mà ngủ không hết. Cái loại mệt mà tiền không chữa được.
Tôi gọi cho vợ. Lúc đó vợ tôi đang ở phòng bên, cách một bức tường.
Tôi gọi điện thoại thay vì đi sang.
Vợ tôi nhấc máy, hỏi: Gì anh?
Tôi nói: Cuối tuần mình về quê đi.
Vợ tôi im một lúc.
Rồi nói: Ừ.
Cái tiếng "ừ" đó nghe khác. Nghe giống cái tiếng "ừ" của mẹ tôi. Nhẹ. Nhưng chứa nhiều thứ lắm.
Tôi vẫn chưa ngủ được đêm đó.
Nhưng tôi không mở laptop ra nữa.
禍莫大於不知足，咎莫大於欲得
Hoạ mạc đại ư bất tri túc, cữu mạc đại ư dục đắc
Họa không gì lớn bằng không biết đủ, lỗi không gì lớn bằng muốn được.
No calamity is greater than not knowing contentment; no fault is greater than desire for gain.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 46
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói cái họa lớn nhất là không biết đủ. Nghe thì tưởng ổng nói về lòng tham. Nhưng không phải. Ổng nói về cái vòng lặp. Cái vòng mà mình không thấy mình đang chạy. Mua xong căn một, nghĩ đến căn hai. Xong căn hai, nghĩ đến căn ba. Lương tăng thì mức sống tăng. Mức sống tăng thì cần thêm tiền. Cần thêm tiền thì làm thêm. Làm thêm thì mất thời gian. Mất thời gian thì mất những thứ tiền không mua lại được. Cái họa không phải là nghèo. Cái họa là chạy mà không biết mình đang chạy. Là đói mà bụng đã no. Là thiếu mà tay đã đầy. Ông già bảy mươi hai tuổi sống một mình, hỏi đúng một câu: con có khỏe không. Không hỏi mua được bao nhiêu căn. Không hỏi lương bao nhiêu. Chỉ hỏi con có khỏe không. Có khi câu hỏi đó là thứ đắt nhất mà không ai chịu mua.
Lao Tzu said the greatest misfortune is not knowing what is enough. Sounds like he's talking about greed. He's not. He's talking about the loop. The loop you don't see yourself running in. Buy the first place, think about the second. Finish the second, think about the third. Salary goes up, lifestyle goes up. Lifestyle goes up, need more money. Need more money, work more. Work more, lose time. Lose time, lose things money can't buy back. The misfortune isn't being poor. The misfortune is running without knowing you're running. Being hungry when your stomach is already full. Feeling lacking when your hands are already full. A seventy-two-year-old woman living alone asked exactly one question: are you healthy? Didn't ask how many apartments. Didn't ask about the salary. Just asked if he was okay. Maybe that question is the most expensive thing nobody's willing to buy.