Tôi nằm mơ thấy mình hai mươi tuổi rồi không muốn tỉnh
I Dreamed I Was Twenty Again and Didn't Want to Wake Up
Tối qua tôi nằm mơ.
Trong giấc mơ, tôi hai mươi tuổi. Tóc đen. Lưng thẳng. Đi xe đạp qua con đường Nguyễn Huệ cũ, hồi chưa thành phố đi bộ. Gió thổi vào mặt mát lạnh. Tôi không biết mình đang mơ.
Trong giấc mơ đó, tôi đang đi gặp một người con gái. Tôi nhớ rõ cái áo bà ba trắng. Nhớ rõ tiếng guốc. Nhớ rõ cái cách cô ấy cười mà quay mặt đi, như sợ ai thấy.
Tôi đạp xe nhanh hơn. Tim đập mạnh. Cái cảm giác đó, sáu mươi năm rồi, tôi tưởng đã quên.
Nhưng trong giấc mơ, nó rõ hơn bất cứ thứ gì tôi nhớ lúc tỉnh.
---
Tôi tỉnh dậy lúc ba giờ sáng.
Nằm im. Trần nhà tối. Cái quạt quay chậm. Bà nhà tôi nằm bên cạnh, thở đều.
Tôi nằm đó, không biết mình là ai.
Không phải kiểu mất trí. Tôi biết tôi tên gì, ở đâu, mấy đứa con, mấy đứa cháu. Tôi biết hết.
Nhưng cái thằng hai mươi tuổi đạp xe trong giấc mơ đó. Nó cũng là tôi. Nó cũng thật. Tim nó đập, gió nó thấy, người con gái nó muốn gặp. Tất cả đều thật.
Vậy cái nào là tôi?
Ông già bảy mươi tám nằm trên giường, hay thằng nhỏ hai mươi đạp xe trong gió?
---
Người con gái đó, tôi không cưới.
Không phải vì không thương. Thương lắm. Nhưng hồi đó chiến tranh, gia đình cô ấy đi trước, tôi ở lại. Rồi thôi. Không thư từ, không tin tức. Mấy chục năm sau nghe người ta nói cô ấy lấy chồng bên Mỹ, có con, sống bình thường.
Tôi cũng lấy vợ. Cũng có con. Cũng sống bình thường.
Hai cuộc đời song song. Không ai sai. Không ai đúng. Chỉ là đời nó đi kiểu vậy.
Nhưng trong giấc mơ, tôi vẫn đạp xe đi gặp cô ấy. Như chưa có gì xảy ra. Như chiến tranh chưa tới. Như tôi vẫn còn hai mươi tuổi và tin rằng muốn gì thì được nấy.
---
Sáng hôm sau, tôi ngồi uống trà một mình.
Bà nhà tôi hỏi: "Ông ngủ không ngon hả? Thấy ông trở mình hoài."
Tôi nói: "Ngủ ngon. Nằm mơ thôi."
Bà hỏi: "Mơ gì?"
Tôi nói: "Không nhớ."
Tôi nói dối. Không phải vì giấu. Mà vì không biết kể làm sao. Kể rằng tôi mơ thấy mình là một người khác? Kể rằng người khác đó cũng là tôi, nhưng là một phiên bản chưa bao giờ bị đời bẻ gãy?
Kể rằng lúc tỉnh dậy, tôi không biết bên nào là mơ?
---
Bảy mươi tám năm.
Tôi đã sống bảy mươi tám năm. Đủ lâu để hiểu rằng cái tôi gọi là "tôi" không phải một thứ cố định.
Thằng nhỏ mười tuổi đi mò cua ngoài ruộng. Thằng thanh niên hai mươi đạp xe trong gió. Người đàn ông ba mươi lăm thức khuya tính tiền nuôi con. Ông già sáu mươi ngồi nhìn con cái ra đi. Ông già bảy mươi tám nằm đây.
Năm người. Cùng một cái tên. Nhưng khác hết.
Thằng hai mươi tuổi nếu gặp tôi bây giờ, nó sẽ không nhận ra. Nó sẽ nghĩ tôi là người lạ. Mà tôi nhìn lại nó, tôi cũng thấy lạ. Cái sự hăm hở đó, cái sự tin tưởng đó, tôi không còn.
Vậy ai mới là tôi thật?
Hay không ai là tôi thật cả?
---
Hồi trẻ, tôi giữ chặt lắm.
Giữ người. Giữ tiền. Giữ danh. Giữ cả những ký ức đẹp, như sợ nếu buông ra thì mình không còn gì.
Nhưng đời nó lấy đi hết. Từ từ. Nhẹ nhàng. Không hỏi ý kiến.
Người con gái đó, đời lấy đi. Sức khỏe, đời lấy đi. Bạn bè, mất dần. Cha mẹ, mất từ lâu. Ngay cả ký ức, bây giờ cũng mờ. Có những ngày tôi ngồi cố nhớ mặt má tôi mà không ra.
Nhưng trong giấc mơ thì rõ. Trong giấc mơ thì tất cả đều còn.
---
Tôi nghĩ nhiều về chuyện này.
Không phải nghĩ theo kiểu buồn. Không phải tiếc nuối. Đã qua cái tuổi đó rồi.
Tôi nghĩ theo kiểu thắc mắc. Như đứa nhỏ hỏi tại sao trời xanh.
Cái "tôi" mà tôi ôm giữ cả đời, nó có thật không? Hay nó cũng chỉ là một giấc mơ, giống như giấc mơ đêm qua? Tôi sống bảy mươi tám năm trong giấc mơ này, rồi một ngày tỉnh dậy ở đâu đó, nhìn xuống, không biết mình là ai.
Giống y như đêm qua.
Giống y như lúc ba giờ sáng, nằm nhìn trần nhà, không biết mình là ông già hay thằng nhỏ.
---
Tôi uống hết ly trà.
Bà nhà tôi đi chợ. Nhà vắng. Nắng lên từ từ.
Tôi ngồi đó. Không buồn. Không vui. Chỉ thấy nhẹ.
Nhẹ như lần đầu tiên hiểu rằng mình không cần phải là ai cả.
Không cần là thằng hai mươi tuổi. Không cần là ông già bảy mươi tám. Không cần là người cha, người chồng, người lính, người thợ.
Chỉ ngồi đây. Uống trà. Nhìn nắng.
Như vừa tỉnh một giấc mơ rất dài.
Mà cũng không chắc đã tỉnh thật.
昔者莊周夢為胡蝶,栩栩然胡蝶也。不知周也。俄然覺,則蘧蘧然周也。不知周之夢為胡蝶與,胡蝶之夢為周與
Tích giả Trang Chu mộng vi hồ điệp, hủ hủ nhiên hồ điệp dã...
Xưa Trang Chu nằm mơ thấy mình hóa bướm, vui vẻ bay lượn, không biết mình là Chu. Chợt tỉnh dậy, lại là Chu. Không biết Chu mơ thành bướm, hay bướm mơ thành Chu.
Once Zhuangzi dreamed he was a butterfly, fluttering happily. He did not know he was Zhuangzi. Suddenly he awoke. But he did not know if he was Zhuangzi who dreamed he was a butterfly, or a butterfly dreaming he was Zhuangzi.
— Trang Tử, Nam Hoa Kinh, Tề Vật Luận (Thiên 2)
Diễn giải
Interpretation
Trang Tử nằm mơ thấy mình là bướm. Bướm bay, vui vẻ, không biết Trang Tử là ai. Tỉnh dậy, lại là Trang Tử. Rồi ổng hỏi: vậy Trang Tử mơ thấy bướm, hay bướm đang mơ thấy Trang Tử? Câu hỏi này nghe như triết học, nhưng thật ra ai sống đủ lâu cũng gặp. Mày sống ba mươi năm, bốn mươi năm, rồi một đêm mày mơ thấy mình hồi trẻ. Trong giấc mơ đó mày là thật. Tỉnh dậy, mày cũng là thật. Vậy cái nào thật hơn? Trang Tử không trả lời. Ổng chỉ hỏi. Vì câu trả lời không quan trọng. Cái quan trọng là khi mày thấy ranh giới giữa mơ và thật nó mờ đi, mày cũng buông luôn cái nhu cầu phải là một người cố định. Mày không cần phải là bướm. Không cần phải là Trang Tử. Mày chỉ cần ở đây. Ngay lúc này. Không cần tên gọi.
Zhuangzi dreamed he was a butterfly. The butterfly fluttered around, happy, not knowing anything about Zhuangzi. Then he woke up and was Zhuangzi again. And he asked: did Zhuangzi dream of being a butterfly, or is a butterfly now dreaming of being Zhuangzi? Sounds like philosophy. But anyone who's lived long enough has felt this. You live thirty years, forty years, then one night you dream of your younger self. In that dream, you're real. You wake up, you're also real. So which one is more real? Zhuangzi never answered. He just asked. Because the answer doesn't matter. What matters is this: when the line between dream and waking blurs, you also let go of the need to be one fixed person. You don't need to be the butterfly. Don't need to be Zhuangzi. You just need to be here. Right now. No label required.