Tôi ngồi một mình trong tiệc sinh nhật của chính mình
I Sat Alone at My Own Birthday Party
Bốn mươi lăm tuổi.
Vợ tôi tổ chức sinh nhật cho tôi. Mời hai mươi người. Đặt nhà hàng. Bánh kem hai tầng. Cái loại có nến số, bốn với năm, cắm trên lớp kem trắng.
Mọi người đến đông đủ. Đồng nghiệp, bạn cũ, mấy anh chị hàng xóm. Ai cũng cười. Ai cũng nâng ly. Ai cũng nói "Chúc mừng anh, trẻ mãi không già."
Tôi cũng cười. Cũng nâng ly. Cũng nói cảm ơn.
Rồi đến lúc thổi nến. Mọi người hát. Vợ tôi đứng cạnh, tay đặt trên vai tôi. Con gái tôi quay video. Con trai tôi vỗ tay.
Tôi nhắm mắt.
Và trong cái khoảnh khắc nhắm mắt đó, giữa tiếng hát, giữa tiếng cười, giữa hai mươi người đang đứng quanh tôi, tôi thấy một thứ rất rõ.
Tôi cô đơn.
Không phải kiểu cô đơn vì không có ai. Hai mươi người đang đứng đây. Vợ tôi đang ở đây. Con tôi đang ở đây.
Mà là kiểu cô đơn khác. Kiểu mà tôi không biết gọi tên. Nó nằm ở chỗ nào đó sâu hơn. Chỗ mà dù có thêm hai trăm người nữa, nó vẫn không lấp được.
Tôi thổi nến. Mở mắt. Mọi người vỗ tay.
Tôi cắt bánh. Chia cho mọi người. Ngồi xuống.
Rồi tôi bắt đầu nhìn.
Anh Tuấn, đồng nghiệp cũ, đang kể chuyện công ty mới. Tôi gật đầu, cười đúng chỗ. Nhưng tôi không nghe. Tôi đang nghĩ: mình với anh Tuấn quen nhau mười hai năm, mà anh Tuấn không biết tôi sợ gì. Tôi cũng không biết anh Tuấn sợ gì.
Chị Hằng, bạn vợ, đang hỏi tôi có định mua đất ở Long An không. Tôi trả lời đang tính. Nhưng tôi đang nghĩ: chị Hằng đến đây vì vợ tôi mời, không phải vì tôi.
Thằng Minh, bạn từ hồi đại học, đang ngồi góc bàn lướt điện thoại. Nó đến, chúc một câu, rồi ngồi đó. Tôi với nó từng ngủ chung phòng ký túc xá ba năm. Bây giờ gặp nhau, nói không quá mười câu.
Tôi nhìn vợ tôi. Cô ấy đang bận tiếp khách, chạy qua chạy lại, lo bánh, lo nước, lo chỗ ngồi. Cô ấy tổ chức buổi này cho tôi. Cô ấy yêu tôi. Tôi biết.
Nhưng cô ấy có biết tôi đang ngồi đây, giữa đám đông, mà thấy trống không?
Tôi không trách ai. Không giận ai. Đó mới là cái lạ.
Nếu cô đơn vì bị bỏ rơi, thì còn có người để trách. Còn có lý do. Còn có cái gì đó để bám vào.
Nhưng cô đơn giữa hai mươi người đang yêu thương mình, thì trách ai?
Tiệc tan lúc mười giờ. Mọi người về. Vợ tôi dọn dẹp. Con gái rửa chén. Con trai lau bàn.
Tôi ra ban công đứng.
Sài Gòn dưới kia vẫn sáng đèn. Xe vẫn chạy. Người vẫn đi.
Tôi châm một điếu thuốc. Lâu rồi không hút. Nhưng tối nay thấy cần.
Rồi tôi bắt đầu nghĩ lại.
Hồi ba mươi tuổi, tôi cũng cô đơn. Nhưng lúc đó tôi nghĩ là vì chưa có vợ. Rồi tôi cưới vợ.
Ba mươi hai, tôi vẫn cô đơn. Tôi nghĩ là vì chưa có con. Rồi có con.
Ba mươi lăm, vẫn cô đơn. Tôi nghĩ là vì công việc nhàm chán. Rồi tôi đổi việc.
Ba mươi tám, vẫn cô đơn. Tôi nghĩ là vì thiếu bạn bè. Rồi tôi đi networking, tham gia hội nhóm, chơi golf.
Bốn mươi, vẫn cô đơn. Tôi nghĩ là vì chưa đủ giàu. Rồi tôi kiếm được nhiều hơn.
Bốn mươi lăm. Có vợ. Có con. Có việc. Có bạn. Có tiền.
Vẫn cô đơn.
Và tối nay, đứng ở ban công, tôi hiểu một thứ mà mười lăm năm qua tôi cố tránh.
Tôi không cô đơn vì thiếu gì. Tôi cô đơn vì tôi cứ nghĩ cô đơn là vấn đề. Là thứ cần sửa. Cần lấp. Cần giải quyết.
Mười lăm năm tôi chạy. Mỗi lần thấy cô đơn, tôi kiếm thứ gì đó nhét vào. Vợ. Con. Việc. Bạn. Tiền. Như thể cô đơn là cái lỗ trên tường, cần tìm đúng miếng gạch để trám.
Nhưng nó không phải lỗ trên tường. Nó là bức tường.
Cô đơn không phải thứ xảy ra với tôi. Nó là một phần của tôi. Nó ở đó từ trước khi tôi có vợ, trước khi tôi có con, trước khi tôi có bất cứ thứ gì.
Và nó sẽ ở đó sau khi tất cả những thứ đó không còn.
Tôi hút hết điếu thuốc. Dụi vào cái gạt tàn.
Vợ tôi bước ra ban công. "Anh ơi, vào đi. Khuya rồi."
Tôi nhìn cô ấy. Cô ấy mệt. Tóc hơi rối. Tay còn ướt vì rửa đồ.
Tôi nói: "Em."
Cô ấy nhìn tôi.
Tôi muốn nói: "Anh cô đơn." Nhưng tôi biết cô ấy sẽ buồn. Sẽ nghĩ mình chưa đủ tốt. Sẽ hỏi "Anh thiếu gì?" Rồi tôi sẽ phải giải thích. Mà tôi không giải thích được.
Nên tôi nói: "Cảm ơn em. Tiệc vui lắm."
Cô ấy cười. Vào trong.
Tôi đứng thêm một lúc.
Sài Gòn vẫn sáng. Gió vẫn thổi.
Và tôi vẫn cô đơn.
Nhưng tối nay, lần đầu tiên, tôi không chạy.
Không phải sự việc làm ta khổ, mà cách ta nhìn sự việc.
It is not things that disturb us, but our judgments about things.
— Epictetus, Enchiridion, Chương 5
Diễn giải
Interpretation
Ông Epictetus nói không phải sự việc làm ta khổ, mà cách ta nghĩ về nó. Ông ấy là nô lệ. Bị bẻ gãy chân. Sống cả đời trong hoàn cảnh mà ai cũng bảo khổ. Nhưng ông nói khổ không nằm ở chỗ đó. Gã đàn ông bốn mươi lăm tuổi kia cũng vậy. Cô đơn không làm ông ấy khổ. Cái làm ông ấy khổ là mười lăm năm cứ nghĩ cô đơn là bệnh, cần thuốc. Cần vợ. Cần con. Cần tiền. Cần bạn. Mỗi lần thấy cô đơn, ông ấy hoảng. Rồi chạy đi kiếm thứ gì đó nhét vào. Như người sợ im lặng nên bật TV cả ngày. Nhưng tối nay ông ấy ngừng chạy. Không phải vì hết đường. Mà vì nhìn ra: cô đơn không phải kẻ thù. Nó là cái bóng. Mà bóng thì không đánh được. Cũng không cần đánh. Cái khổ không nằm ở cô đơn. Nó nằm ở chỗ cứ nghĩ mình không được phép cô đơn.
Epictetus said it's not events that disturb us, but our judgments about them. He was a slave. Had his leg broken. Lived his entire life in circumstances anyone would call suffering. But he said the suffering wasn't there. The forty-five-year-old man in this story is the same. Loneliness didn't make him suffer. What made him suffer was fifteen years of thinking loneliness was a disease that needed medicine. Needed a wife. Needed children. Needed money. Needed friends. Every time he felt lonely, he panicked. Then ran to find something to stuff into the void. Like someone afraid of silence who leaves the TV on all day. But tonight he stopped running. Not because he ran out of road. Because he saw it: loneliness isn't the enemy. It's a shadow. And you can't fight a shadow. You don't need to. The suffering was never in the loneliness. It was in believing he wasn't allowed to be lonely.