Tôi nhìn thấy mình trong kính chiếu hậu
I Saw Myself in the Rearview Mirror
Chiều thứ Sáu, tôi ngồi trong xe ở bãi đỗ tầng hầm.
Công ty vừa tan. Mọi người đã về hết. Tôi ngồi lại.
Không phải vì mệt. Không phải vì buồn. Chỉ là không muốn nổ máy.
Tôi nhìn lên kính chiếu hậu. Thấy mặt mình.
Bốn mươi mốt tuổi. Tóc bạc vài sợi ở mai. Quầng mắt thâm. Cái gương mặt mà mỗi sáng tôi nhìn trong nhà tắm nhưng chưa bao giờ thật sự nhìn.
Hôm nay tôi nhìn.
Và tôi không nhận ra người trong đó.
---
Hồi ba mươi, tôi biết mình là ai. Hoặc tôi tưởng vậy.
Tôi là người chồng tốt. Người cha có trách nhiệm. Nhân viên chăm chỉ. Con trai hiếu thảo. Bạn bè đáng tin.
Mỗi cái tên gọi là một bộ quần áo. Tôi mặc đủ cả. Mặc đẹp. Mặc vừa.
Ba mươi tuổi, tôi mặc bộ nào cũng vừa.
Bốn mươi mốt tuổi, tôi không biết bên dưới mấy lớp đó là ai.
---
Tuần trước công ty tổ chức team building. Loại đi resort, chơi trò, uống bia, hát karaoke.
Có một trò chơi. Mỗi người viết ra giấy ba từ mô tả bản thân.
Tôi cầm bút.
Đáng tin cậy.
Chín chắn.
Từ thứ ba tôi viết rồi xóa. Viết rồi xóa.
Cuối cùng tôi ghi: kiên nhẫn.
Ba từ đó đúng không? Đúng. Ai cũng gật.
Nhưng tối đó nằm trong phòng resort, nghe tiếng sóng bên ngoài, tôi nghĩ lại.
Ba từ đó là tôi, hay là cái tôi muốn người khác thấy?
Nếu không ai nhìn, không ai đánh giá, không ai cần gì ở tôi. Tôi là gì?
Tôi nằm đó đến hai giờ sáng mà không trả lời được.
---
Vợ tôi hay nói: anh ít khi nào nói thật lòng.
Tôi bảo: anh nói thật mà.
Cô ấy lắc đầu: anh nói đúng, nhưng không phải nói thật. Hai cái đó khác nhau.
Tôi không hiểu. Hoặc tôi hiểu mà không muốn nhận.
Nói đúng là nói những gì hợp lý, những gì nên nói, những gì không ai bắt bẻ được.
Nói thật là nói cái mình thật sự cảm thấy. Kể cả khi nó lộn xộn. Kể cả khi nó vô lý.
Tôi giỏi nói đúng. Cả đời tôi nói đúng.
Nhưng nói thật thì tôi không biết bắt đầu từ đâu.
Vì muốn nói thật, trước hết phải biết mình thật sự cảm thấy gì.
Mà cái đó, tôi đã quên lâu rồi.
---
Con gái tôi mười hai tuổi. Nó vẽ.
Một hôm nó vẽ gia đình. Ba, mẹ, nó, em trai.
Mẹ nó mặc áo đỏ. Nó mặc áo vàng. Em trai áo xanh.
Tôi mặc vest. Đứng thẳng. Mặt không có biểu cảm.
Tôi nhìn bức tranh rồi cười: sao ba nghiêm quá vậy con?
Nó nhìn tôi, ngây thơ: tại con không biết vẽ mặt ba cười.
Câu đó nhẹ thôi. Nhưng nó cắm vào ngực tôi.
Không phải vì con gái ác. Mà vì nó nói đúng.
Tôi không nhớ lần cuối mình cười mà không phải vì lịch sự là khi nào.
---
Tôi lớn lên ở một gia đình bình thường. Ba mẹ không giàu, không nghèo. Không đánh, không mắng nặng lời. Chỉ có một quy tắc ngầm: đừng làm phiền ai.
Đừng khóc lớn. Đừng đòi hỏi. Đừng khác người.
Tôi học giỏi vì giỏi thì không ai phiền. Tôi ngoan vì ngoan thì yên. Tôi không cãi vì cãi thì ồn.
Ba mươi năm sau, tôi vẫn sống bằng quy tắc đó.
Chỉ là bây giờ không còn ai bắt. Tôi tự bắt mình.
---
Tháng trước tôi đi khám sức khỏe tổng quát. Mọi chỉ số bình thường. Bác sĩ bảo: anh khỏe.
Tôi ra xe. Ngồi. Và tự hỏi: nếu mọi thứ bình thường, sao tôi thấy trống?
Không phải trống vì thiếu. Nhà có. Xe có. Vợ con có. Công việc ổn.
Trống vì tôi không biết bên trong mình có gì.
Như một cái tủ đẹp, sơn bóng, khóa chắc. Mở ra thì rỗng.
Tôi đã dành bốn mươi năm đánh bóng cái tủ. Chưa bao giờ mở ra xem bên trong.
---
Chiều thứ Sáu đó, trong bãi đỗ xe, tôi nhìn kính chiếu hậu.
Người trong đó nhìn lại tôi.
Tôi không nói gì. Người đó cũng không.
Chúng tôi nhìn nhau lần đầu tiên sau bốn mươi mốt năm.
Tôi không biết người đó tên gì. Thích gì. Sợ gì. Muốn gì.
Nhưng lần đầu tiên, tôi muốn biết.
Gặp gỡ với chính mình là một trong những trải nghiệm khó chịu nhất.
The meeting with oneself is one of the more unpleasant things.
— Carl Jung, The Archetypes and the Collective Unconscious
Diễn giải
Interpretation
Osho nói gặp gỡ chính mình là chuyện khó. Nghe thì lạ. Mình ở với mình cả đời, sao lại khó gặp? Nhưng nghĩ lại thì đúng. Mình ở với mình, nhưng mình ở với cái phiên bản mà mình dựng lên cho người khác nhìn. Người chồng tốt. Nhân viên giỏi. Con trai ngoan. Mình sống với mấy cái nhãn đó lâu đến mức tưởng đó là mình. Đến lúc mấy cái nhãn bị gỡ ra, hoặc tự mình gỡ, thì bên dưới là khoảng trống. Không phải vì mình rỗng. Mà vì mình chưa bao giờ nhìn xuống. Gặp gỡ chính mình không phải ngồi thiền, không phải đọc sách, không phải đi retreat. Đôi khi chỉ là ngồi trong xe ở bãi đỗ, nhìn kính chiếu hậu, và lần đầu tiên hỏi: mày là ai? Câu hỏi đó không cần trả lời liền. Chỉ cần hỏi là đủ.
Osho said meeting yourself is one of the hardest things. Sounds strange. You've been with yourself your whole life, how can it be hard to meet? But think about it. You've been with yourself, but you've been with the version you built for others to see. The good husband. The capable employee. The obedient son. You live with those labels so long you think they are you. When those labels get peeled off, or you peel them yourself, underneath is emptiness. Not because you're hollow. Because you never looked down. Meeting yourself isn't meditation, isn't reading books, isn't going on retreat. Sometimes it's just sitting in your car in a parking lot, looking at the rearview mirror, and for the first time asking: who are you? That question doesn't need an immediate answer. Just asking is enough.