Tôi nói chuyện với con cháu mà như nói vào vách
I Talk to My Children and Grandchildren Like Talking to a Wall
Tôi sáu mươi ba tuổi.
Sống ở Sài Gòn từ hồi còn xe lam chạy đầy đường. Bây giờ xe lam không còn. Đường thì vẫn đó, nhưng cái gì cũng khác.
Nhà tôi ba tầng. Tầng trệt là phòng khách, tầng hai vợ chồng thằng con trai, tầng ba hai đứa cháu nội. Tôi ở phòng nhỏ phía sau tầng trệt, cạnh cái sân giếng trời. Hồi xưa cả nhà ngồi ở sân đó ăn cơm. Bây giờ sân để chậu cây, không ai ngồi.
Tôi không cô đơn theo kiểu không có ai. Nhà đông người. Sáng nào cũng nghe tiếng dép lẹp xẹp, tiếng máy xay sinh tố, tiếng con dâu gọi mấy đứa nhỏ dậy đi học. Ồn lắm. Nhưng cái ồn đó không có tôi trong đó.
Hồi tháng trước, cả nhà ngồi ăn tối. Hiếm lắm mới đủ mặt. Tôi kể chuyện hồi xưa đi làm ở xưởng gỗ Thủ Đức. Kể chuyện ông chủ xưởng tên Bảy, người Quảng, nấu mì Quảng cho cả xưởng ăn mỗi chiều thứ Bảy. Tôi kể tới đoạn ông Bảy bị tai nạn cưa máy, mất hai ngón tay, mà vẫn nấu mì bằng tay còn lại. Tôi thấy chuyện đó hay. Nó nói về một con người. Về cách người ta sống.
Thằng cháu nội lớn ngồi cắm mặt vào điện thoại. Con nhỏ thì gắp đồ ăn xong chạy lên lầu. Thằng con trai tôi gật gật, nói "dạ ba" rồi quay sang hỏi vợ chuyện đóng tiền trường cho mấy đứa nhỏ.
Tôi ngồi đó. Miệng còn mở mà câu chuyện đã rơi xuống đất.
Không ai nói tôi nói dở. Không ai bảo tôi im. Tệ hơn vậy. Họ không nghe.
Tôi nghĩ hoài. Mình nói sai chỗ hay sai thời? Hay mình nói đúng mà không ai cần nghe?
Hồi tôi ba mươi, tôi cũng vậy. Ba tôi kể chuyện thời chiến, tôi nghe tai này lọt tai kia. Ổng kể đi kể lại, tôi nghĩ ổng già rồi lẩm cẩm. Bây giờ tôi hiểu. Ổng không lẩm cẩm. Ổng chỉ muốn có người nghe. Mà tôi không nghe.
Bây giờ tới lượt tôi.
Con dâu tôi tốt. Nó nấu cơm, giặt đồ, thỉnh thoảng mua cho tôi hộp sữa bột. Nhưng tôi với nó không nói chuyện được. Không phải ghét nhau. Chỉ là không có gì để nói. Nó sống trong cái thế giới của nó, tôi sống trong cái thế giới của tôi. Hai thế giới đó ở cùng một nhà mà cách nhau xa lắm.
Thằng con trai thì bận. Nó chạy từ sáng tới tối. Về nhà mệt, nằm xuống là ngủ. Thỉnh thoảng cuối tuần nó chở tôi đi uống cà phê. Hai cha con ngồi, nó lướt điện thoại, tôi nhìn xe chạy. Uống xong nó hỏi "ba uống gì nữa không?" Tôi nói thôi. Rồi về.
Tôi không trách nó. Hồi tôi bằng tuổi nó, tôi cũng bận. Cũng mệt. Cũng không có thời gian ngồi nghe ba kể chuyện ông Bảy xưởng gỗ.
Nhưng biết vậy mà vẫn buồn.
Cái buồn này không phải buồn vì thiếu thốn. Nhà có, cơm có, con cháu có. Cái buồn này là buồn vì mình đứng giữa đám đông mà không ai thấy mình. Nói mà không ai nghe. Cười mà không ai cười cùng.
Tôi hay ra quán cà phê đầu hẻm. Ông Tám bán cà phê, bảy mươi hai tuổi, vẫn tự rang tự pha. Tôi ngồi đó, uống ly đen nóng, nói chuyện với ông Tám. Ổng hiểu tôi nói gì. Tôi hiểu ổng nói gì. Hai ông già ngồi nói chuyện mà thấy nhẹ.
Nhưng về nhà thì lại nặng.
Có bữa tôi ngồi ngoài sân giếng trời, trời tối rồi, một mình. Con dâu bật đèn phòng khách, thấy tôi, hỏi "ba ngồi ngoài đó làm gì, vô nhà đi ba." Tôi nói để tôi ngồi chút. Nó vô.
Tôi ngồi đó nhìn lên. Giếng trời nhỏ xíu, thấy được một miếng trời. Hồi xưa cả nhà ngồi chỗ này. Bây giờ chỉ còn mình tôi.
Không phải họ bỏ tôi. Họ vẫn ở đây. Chỉ là cái chỗ tôi đứng, không ai đứng cùng nữa.
Tôi nhớ có lần thằng cháu nội hỏi tôi: "Ông nội, hồi xưa không có internet thì ông nội làm gì?" Tôi nói: "Ông nội đi chơi với bạn, đá banh, tắm sông, kể chuyện ma." Nó cười, nói: "Vậy cũng vui ha ông nội." Rồi nó cầm điện thoại lên chơi game tiếp.
Câu "vậy cũng vui ha ông nội" đó, tôi nhớ hoài. Nó nói nhẹ hều. Nhưng tôi nghe nặng. Bởi vì nó nói "cũng vui" như nói về chuyện của người khác. Chuyện xa lắm. Chuyện không liên quan tới nó.
Mà đúng. Chuyện của tôi không liên quan tới nó.
Tôi sống sáu mươi ba năm. Đi qua chiến tranh, đi qua nghèo, đi qua những ngày cả nhà ăn cơm với nước mắm không. Bây giờ nhà đầy đủ. Tủ lạnh lúc nào cũng có đồ. Máy lạnh chạy suốt ngày.
Mà tôi thấy lạc.
Không phải lạc đường. Lạc chỗ. Lạc thời. Đứng trong nhà mình mà thấy mình là khách.
Tôi không giận. Giận ai bây giờ? Giận thời gian à? Giận đời nó thay đổi à?
Tôi chỉ ngồi đây. Uống trà. Nhớ ông Bảy xưởng gỗ. Nhớ ba tôi kể chuyện mà tôi không nghe.
Rồi tự hỏi, không biết có ai nhớ mình kể chuyện gì không.
吾言甚易知，甚易行。天下莫能知，莫能行
Ngô ngôn thậm dị tri, thậm dị hành. Thiên hạ mạc năng tri, mạc năng hành
Lời ta rất dễ hiểu, rất dễ làm. Nhưng thiên hạ không ai hiểu, không ai làm.
My words are easy to understand and easy to practice. Yet no one in the world can understand or practice them.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 70
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói, lời ta rất dễ hiểu, rất dễ làm, mà thiên hạ không ai hiểu, không ai làm. Nghe như ổng đang ngồi ở cái sân giếng trời đó vậy. Ông già sáu mươi ba tuổi kể chuyện ông Bảy xưởng gỗ. Chuyện đó có gì khó hiểu đâu? Một người mất hai ngón tay mà vẫn nấu mì cho cả xưởng ăn. Đơn giản. Dễ hiểu. Nhưng không ai nghe. Không phải vì chuyện dở. Mà vì cái thời đại này nó chạy nhanh quá. Người ta không có chỗ cho những câu chuyện chậm. Không có chỗ cho những bài học không có hashtag. Lão Tử cũng vậy. Ổng nói mấy câu tưởng đơn giản mà mấy ngàn năm sau người ta vẫn đọc hoài không hết. Hồi đó chắc cũng không ai nghe ổng. Ổng cũng ngồi một mình, nói với trời. Cái lạc lõng của người hiểu chuyện giữa đám đông không cần hiểu. Nó không ồn ào. Nó chỉ im lặng. Như ông già ngồi ngoài sân, nhìn lên miếng trời nhỏ xíu, biết mình đang nói đúng mà không ai cần nghe.
Laozi said, my words are very easy to understand, very easy to practice, yet no one in the world understands them, no one practices them. Sounds like he was sitting in that light well courtyard too. A sixty-three-year-old man tells the story of Bay from the timber workshop. What is hard to understand about that? A man loses two fingers and still cooks noodles for the whole crew. Simple. Easy. But nobody listens. Not because the story is bad. Because this era moves too fast. People have no room for slow stories. No room for lessons without a hashtag. Laozi was the same. He said things that seemed simple, yet thousands of years later people still read them and never finish understanding. Back then, probably nobody listened to him either. He sat alone, talking to the sky. The loneliness of someone who understands, standing in a crowd that does not need to understand. It is not loud. It is just silence. Like an old man sitting in a courtyard, looking up at a small piece of sky, knowing he is saying the right things and nobody needs to hear them.