Tôi sáu mươi ba tuổi mới biết buông tay lái
I was sixty-three when I finally let go of the wheel
Tôi lái xe bốn mươi năm.
Không phải nói ví von. Bốn mươi năm thiệt. Từ hồi hai mươi ba tuổi, lần đầu ngồi sau tay lái chiếc Daihatsu cũ của ông anh vợ, tôi đã biết mình thích cái cảm giác đó. Hai tay nắm vô lăng, chân đạp ga, đường trước mặt muốn rẽ đâu thì rẽ.
Kiểm soát. Tôi thích kiểm soát.
Hồi ba mươi tuổi, tôi mở tiệm sửa xe nhỏ ở quận Bình Thạnh. Vợ tôi nói thuê thêm thợ, tôi không chịu. Tôi phải tự kiểm từng con ốc, tự nghe tiếng máy, tự giao xe cho khách. Khách khen, tôi vui. Khách chê, tôi sửa lại ngay, không cần ai nhắc.
Tiệm lớn dần. Tôi thuê thợ. Nhưng tối nào tôi cũng ở lại kiểm hết. Vợ gọi về ăn cơm, tôi nói chút nữa. Chút nữa thành mười giờ. Mười giờ thành mười hai giờ.
Con gái lớn lên, tôi cũng kiểm. Học trường nào, chơi với ai, mặc đồ gì. Con bé nó ngoan, nó nghe. Nhưng đến năm nó mười bảy, nó bắt đầu im. Không cãi. Chỉ im.
Tôi không hiểu cái im đó. Tôi nghĩ nó hư. Tôi nghĩ nó bị bạn bè xúi. Tôi siết thêm. Cấm đi chơi tối. Cấm dùng điện thoại sau chín giờ. Kiểm tin nhắn.
Nó vẫn im.
Rồi nó đi du học. Tôi vui vì nó đậu trường tốt. Tôi buồn vì nó đi xa. Nhưng tôi không nói buồn. Tôi nói: "Con qua bên đó phải lo học, đừng chơi bời."
Nó gật. Lên máy bay. Không khóc.
Ba năm đầu, nó gọi về mỗi tuần. Rồi hai tuần một lần. Rồi tháng một lần. Mỗi lần gọi, tôi hỏi: học hành sao, tiền còn không, có bạn trai chưa. Nó trả lời ngắn. Dạ được. Dạ còn. Dạ chưa.
Vợ tôi nói: "Ông nói chuyện với con mà như hỏi cung."
Tôi giận. Tôi nói tôi lo cho nó. Lo mà cũng sai?
Vợ tôi im. Giống y con gái.
Năm tôi năm mươi tám, tiệm xe bắt đầu ế. Xe đời mới toàn điện tử, tôi không theo kịp. Thợ trẻ biết nhiều hơn tôi. Nhưng tôi không chịu giao quyền. Tôi vẫn kiểm từng xe. Vẫn ở lại tới khuya.
Một đêm, tôi ngồi trong tiệm một mình. Đèn neon kêu vo vo. Tôi nhìn mấy cái xe nằm đó, nhìn tay mình dính dầu nhớt, nhìn cái lưng đau mỗi sáng thức dậy.
Tôi tự hỏi: mình đang giữ cái gì?
Câu hỏi đó nằm trong đầu tôi mấy tháng. Tôi không trả lời được.
Năm sáu mươi, tôi bị tai biến nhẹ. Nằm bệnh viện một tuần. Tay trái yếu, miệng hơi méo. Bác sĩ nói phải nghỉ ngơi, giảm stress.
Vợ tôi chăm tôi. Con gái gọi về, giọng lo lắng. Lần đầu tiên sau nhiều năm, nó nói nhiều hơn ba câu.
"Ba ơi, ba phải nghỉ đi. Tiệm giao cho thằng Tuấn coi được rồi."
Thằng Tuấn là thợ phụ theo tôi mười lăm năm. Nó giỏi. Tôi biết nó giỏi. Nhưng tôi không chịu giao.
Nằm trên giường bệnh, tay trái không nhấc lên nổi, tôi mới hiểu. Tôi không giữ tiệm vì tiệm cần tôi. Tôi giữ vì tôi cần cái cảm giác mình quan trọng. Mình không thể thiếu. Mình là người duy nhất làm đúng.
Giống như lái xe. Hai tay nắm chặt vô lăng. Không chịu nhả.
Bác sĩ cho về, tôi ngồi nhà. Ba tháng đầu, tôi bứt rứt. Mỗi sáng thức dậy không biết làm gì. Không có xe để kiểm. Không có thợ để la. Không có khách để giao.
Tôi ngồi ngoài ban công, nhìn xe chạy ngoài đường.
Vợ tôi mang nước trà ra. Ngồi cạnh. Không nói gì.
Mấy tuần đầu, tôi khó chịu cái im lặng đó. Tôi quen tiếng máy, tiếng cờ lê, tiếng thằng Tuấn la thằng học việc. Bây giờ chỉ có tiếng chim, tiếng xe ngoài đường, tiếng vợ tôi rót trà.
Rồi từ từ, tôi quen.
Thằng Tuấn gọi hỏi ý kiến, tôi nói: "Mày quyết đi." Lần đầu nói câu đó, tôi muốn rút lại. Nhưng tôi không rút.
Con gái gọi về, tôi không hỏi học hành sao nữa. Tôi hỏi: "Con ăn gì chưa?" Nó im một giây. Rồi nó cười. Nó nói: "Ba hỏi vậy nghe lạ quá."
Lạ. Vì bốn mươi năm tôi không hỏi câu đó.
Năm tôi sáu mươi ba, con gái về Việt Nam. Nó dẫn bạn trai về ra mắt. Thằng nhỏ người Đài Loan, nói tiếng Việt lơ lớ. Tôi nhìn nó, muốn hỏi một trăm câu. Làm nghề gì. Lương bao nhiêu. Nhà cửa ra sao. Định ở đâu.
Nhưng tôi không hỏi.
Tôi rót trà mời nó. Nói: "Ngồi uống nước."
Con gái nhìn tôi. Mắt nó hơi đỏ. Nó không nói gì. Nhưng tôi hiểu.
Cái hiểu đó không đến từ sách vở. Không đến từ ai dạy. Nó đến từ cái tay trái không nhấc lên nổi trên giường bệnh. Từ ba tháng ngồi ban công nghe tiếng chim. Từ lần đầu tiên nói "mày quyết đi" mà không rút lại.
Tôi lái xe bốn mươi năm. Hai tay nắm chặt vô lăng.
Bây giờ tôi không lái nữa. Tay trái yếu, bác sĩ cấm.
Nhưng thiệt ra, tôi nghĩ mình đáng lẽ phải buông tay lái sớm hơn. Không phải vì tay yếu. Mà vì đường nó tự biết chạy. Xe nó tự biết đi. Mình nắm chặt, chỉ mỏi tay thôi.
Vợ tôi rót trà. Tôi uống. Ngoài ban công, nắng chiều vàng.
Không có gì phải giữ.
Số phận dẫn người nào bằng lòng, kéo lê kẻ nào chống lại.
Fate leads the willing and drags the unwilling.
— Seneca, Letters to Lucilius, Thư 107
Diễn giải
Interpretation
Ông Seneca nói câu này cách đây hai ngàn năm. Nghe triết lý, nhưng thiệt ra đơn giản lắm. Đời nó có cái dòng chảy của nó. Mày thuận theo, nó dẫn mày đi nhẹ nhàng. Mày chống lại, nó vẫn kéo mày đi, nhưng mày bị lê, bị trầy, bị đau. Ông thợ sửa xe này, bốn mươi năm nắm chặt. Nắm tiệm, nắm con, nắm vợ, nắm hết. Ổng nghĩ buông là mất. Buông là yếu. Buông là vô trách nhiệm. Rồi cái tay trái nó liệt. Đời bắt ổng buông. Nhưng cái hay là ở chỗ này. Khi ổng buông, ổng không mất gì hết. Thằng Tuấn vẫn chạy tiệm ngon. Con gái vẫn thương ba. Vợ vẫn rót trà. Hóa ra cái mình nắm chặt nhất, không phải là thứ mình sợ mất. Mà là cái cảm giác mình đang kiểm soát. Buông cái cảm giác đó ra, mọi thứ vẫn ở đó. Chỉ là mình nhẹ hơn thôi.
Seneca said this two thousand years ago. Sounds philosophical, but it's actually simple. Life has its own current. Go with it, and it carries you gently. Fight it, and it still drags you along, but you get scraped, bruised, hurt. This mechanic, forty years of gripping tight. Gripping the shop, gripping his daughter, gripping his wife, gripping everything. He thought letting go meant losing. Letting go meant weakness. Letting go meant irresponsibility. Then his left hand went numb. Life forced him to let go. But here's the thing. When he let go, he didn't lose anything. Tuan still ran the shop fine. His daughter still loved him. His wife still poured tea. Turns out the thing we grip the hardest isn't what we're afraid of losing. It's the feeling of being in control. Let go of that feeling, and everything is still there. You're just lighter.