Tôi sáu mươi tuổi mới biết mình chưa thành công cái gì
I Was Sixty Before I Realized I Had Never Succeeded at Anything
Tôi sáu mươi tuổi.
Ngồi trong quán cà phê quen, cái quán ở góc đường Nguyễn Trãi mà tôi uống từ hồi nó còn bán hai ngàn một ly đen.
Bây giờ nó bán ba mươi lăm ngàn. Có wifi. Có nhạc jazz.
Tôi vẫn ngồi cái bàn đó. Nhưng cái bàn thì đã thay ba lần.
---
Hồi ba mươi tuổi, tôi mở xưởng gỗ.
Không phải vì đam mê. Đừng nghe mấy đứa trẻ bây giờ nói "theo đuổi đam mê". Tôi mở vì hết đường. Công ty cũ phá sản. Vợ mang bầu đứa đầu. Ba tôi cho mượn miếng đất sau nhà.
Tôi thuê hai thằng thợ. Mua gỗ tạp. Đóng bàn ghế bán cho mấy quán ăn quanh xóm.
Năm đầu, lời. Không nhiều, nhưng đủ ăn. Vợ tôi cười. Ba tôi gật đầu. Tôi nghĩ mình đã tìm được con đường.
Năm thứ hai, gỗ lên giá. Mấy quán ăn quanh xóm đóng cửa vì dịch cúm gia cầm. Đơn hàng rớt. Hai thằng thợ nghỉ, một thằng còn nợ tôi tiền.
Tôi bán xưởng. Trả nợ xong thì còn đúng cái xe máy.
Vợ tôi không nói gì. Nhưng tối đó bả nấu cơm mà mặt buồn lắm. Cái buồn không phải giận, không phải trách. Cái buồn của người biết chồng mình đã cố hết sức rồi.
---
Bốn mươi tuổi, tôi đi làm lại cho người ta.
Quản lý kho cho một công ty vật liệu xây dựng. Lương tháng bảy triệu. Đủ đóng học cho hai đứa con.
Tôi làm ở đó mười hai năm.
Mười hai năm. Nghe thì dài. Nhưng sống thì nó qua lúc nào không biết.
Mỗi ngày giống nhau. Sáng vô kho kiểm hàng. Trưa ăn cơm hộp. Chiều ký giấy xuất. Tối về nhà coi tivi.
Không có gì sai. Nhưng cũng không có gì đáng nhớ.
Rồi công ty thu nhỏ. Kho đóng. Tôi được "cho nghỉ sớm" với một phong bì và cái bắt tay.
Ông giám đốc nói: "Anh Tám cống hiến nhiều lắm. Công ty ghi nhận."
Tôi cầm phong bì về. Mở ra. Hai mươi triệu.
Mười hai năm. Hai mươi triệu.
Tôi không giận. Thiệt. Tôi không giận. Tôi chỉ ngồi nhìn tờ hai mươi triệu rồi cười. Cái cười mà vợ tôi thấy thì bả lo hơn là thấy tôi khóc.
---
Năm mươi hai tuổi, tôi thử lần nữa.
Lần này mở tiệm sửa xe. Nhỏ thôi. Một cái mặt bằng thuê, vài bộ đồ nghề.
Tôi biết sửa xe từ hồi nhỏ. Ba tôi dạy. Không phải nghề chính, nhưng tay nghề cũng được.
Được hai năm. Rồi con đường trước tiệm bị đào lên làm cống. Sáu tháng. Không ai vô.
Tôi cầm cự ba tháng. Rồi trả mặt bằng.
Lần này vợ tôi nói: "Thôi ông ơi. Mình đủ rồi."
Tôi không biết "đủ" là đủ cái gì. Đủ tiền thì chưa. Đủ thất bại thì có lẽ.
---
Sáu mươi tuổi. Con gái lớn đi làm ở Bình Dương. Thằng út học xong đại học, đang thử việc.
Vợ tôi bán bánh ướt ngoài chợ. Tôi phụ bả xay bột, dọn bàn.
Sáng nào cũng bốn giờ dậy. Xay bột. Tráng bánh. Bưng ra.
Khách quen biết mặt. "Anh Tám ơi, cho thêm rau."
Tôi bưng bánh, rót nước, lau bàn.
Không ai biết tôi từng mở xưởng gỗ. Không ai biết tôi từng quản lý kho mười hai năm. Không ai biết tôi từng sửa xe.
Họ chỉ biết tôi là ông bưng bánh ướt.
---
Có bữa thằng út về, ngồi ăn bánh của mẹ nó.
Nó hỏi: "Ba, ba có tiếc gì không?"
Tôi nhìn nó. Thằng nhỏ hai mươi ba tuổi. Mắt sáng. Đang lo lắng về tương lai. Giống y tôi hồi đó.
Tôi nói: "Tiếc gì?"
Nó nói: "Tiếc là ba giỏi vậy mà không thành công."
Tôi cười.
Giỏi. Nó nghĩ tôi giỏi.
Tôi không biết trả lời sao.
Tôi có giỏi không? Chắc không. Mở xưởng thì lỗ. Đi làm thì bị cho nghỉ. Mở tiệm thì gặp đào đường.
Nhưng tôi cũng không dở. Tôi chỉ là một người bình thường, gặp những chuyện bình thường, rồi thua.
Thua mà vẫn dậy. Dậy rồi lại thua. Thua rồi lại dậy.
Sáu mươi năm. Chỉ có vậy.
---
Tối đó tôi nằm nghĩ.
Nghĩ về cái xưởng gỗ. Mùi mạt cưa. Tiếng bào gỗ. Hai thằng thợ cười hề hề lúc nghỉ trưa.
Nghĩ về cái kho. Mùi xi măng. Tiếng xe nâng. Mười hai năm mà tôi nhớ được đúng một ngày, ngày thằng con trai vô thăm, nó chạy giữa mấy kệ hàng, la lên "Ba ơi chỗ này lớn quá!"
Nghĩ về cái tiệm sửa xe. Mùi dầu nhớt. Tiếng bu-lông rớt xuống nền. Cái quạt máy cũ kêu è è suốt mùa hè.
Tôi không thành công cái gì hết.
Nhưng mà.
Mỗi lần thua, tôi đều nhớ được mùi.
Mùi mạt cưa. Mùi xi măng. Mùi dầu nhớt.
Bây giờ là mùi bột gạo. Mùi nước mắm. Mùi rau sống.
Tôi sáu mươi tuổi. Bưng bánh ướt cho vợ.
Chưa thành công cái gì.
Nhưng mà sáng nào cũng có mùi bột gạo mới xay.
Nó cũng không tệ.