Tôi sống bảy mươi năm mới biết mình không lạc
Seventy Years Before I Knew I Was Never Lost
Tôi bảy mươi hai tuổi.
Mấy đứa cháu hay hỏi: "Ông ơi, hồi trẻ ông có biết mình muốn gì không?"
Tôi cười. Nói không. Rồi nó cũng cười, tưởng tôi nói đùa.
Nhưng tôi nói thật.
---
Hồi hai mươi, tôi làm thợ tiện trong xưởng cơ khí. Mấy thằng bạn cùng lớp đi đại học, ra trường, mặc áo trắng ngồi bàn giấy. Tôi đứng xưởng, tay dính dầu nhớt, mặt đen nhẻm.
Ba tôi nói: "Nghề nào cũng được, miễn sống đàng hoàng."
Tôi tin. Nhưng mỗi lần đám cưới, đám giỗ, ngồi cạnh mấy thằng bạn cũ, tôi thấy mình nhỏ lại. Không phải vì nghèo. Mà vì tôi không biết mình thuộc về đâu.
Mấy thằng đó nói chuyện chứng khoán, nói chuyện dự án, nói chuyện đi nước ngoài. Tôi ngồi nghe. Gật đầu. Cười theo. Rồi về nhà nằm nghĩ.
Tôi nghĩ: mình sai ở đâu?
---
Ba mươi tuổi, tôi lấy vợ. Bà ấy bán vải ngoài chợ. Hai đứa thuê phòng trọ, nấu cơm bằng bếp dầu. Đứa con đầu sinh ra trong bệnh viện huyện, nằm chung giường với hai sản phụ khác.
Tôi đi làm hai ca. Sáng xưởng, chiều chạy xe ôm. Tối về mệt quá, ngồi ăn cơm mà ngủ gật.
Bà ấy nói: "Ông cố quá rồi."
Tôi nói: "Không cố thì sao đủ."
Nhưng thật ra, tôi không chỉ cố vì tiền. Tôi cố vì muốn chứng minh. Chứng minh rằng thằng thợ tiện cũng xây được nhà, cũng nuôi được con ăn học.
Tôi muốn thuộc về cái thế giới mà mấy thằng bạn tôi đang sống.
---
Bốn mươi tuổi, tôi mua được miếng đất. Nhỏ thôi. Cất cái nhà cấp bốn. Bà ấy khóc ngày dọn vô.
Tôi đứng ngoài sân, nhìn cái nhà, nghĩ: xong rồi. Mình đã tới nơi.
Nhưng không.
Đám giỗ bên ngoại, anh rể tôi vừa lên chức giám đốc. Mọi người chúc mừng. Ai cũng xoay qua ảnh. Tôi ngồi góc bàn, gắp đồ ăn, im lặng.
Về nhà, bà ấy hỏi: "Sao ông buồn?"
Tôi nói: "Không buồn."
Nhưng tôi biết mình nói dối.
Cái cảm giác đó, nó không phải ghen tị. Nó là một thứ gì sâu hơn. Như đứng giữa phòng đầy người mà không ai nhìn thấy mình. Không phải vì họ coi thường. Mà vì mình tự thấy mình không thuộc về đây.
---
Năm mươi tuổi, con trai lớn đi du học. Con gái vào đại học. Bà ấy nói: "Ông coi, mình làm được rồi."
Tôi gật đầu. Nhưng trong bụng, tôi vẫn thấy thiếu.
Tôi bắt đầu đi chùa. Không phải vì tin Phật. Mà vì ở chùa yên. Không ai hỏi tôi làm nghề gì, lương bao nhiêu, con học trường nào.
Ở chùa, tôi chỉ là một người ngồi.
Thầy trụ trì hay nói: "Ông về đi, ngồi đây hoài chi."
Tôi cười: "Cho tôi ngồi thêm chút."
Tôi ngồi đó, nhìn sân chùa, nhìn mấy con chim sẻ nhảy trên nền gạch. Không nghĩ gì. Lần đầu tiên trong đời, tôi không cần nghĩ gì.
---
Sáu mươi tuổi, tôi nghỉ hưu. Xưởng đóng cửa. Mấy thằng thợ trẻ chạy đi tìm chỗ khác. Tôi ở nhà, trồng mấy chậu ớt, tưới cây mỗi sáng.
Bà ấy nói: "Ông giờ hiền quá."
Tôi nói: "Già rồi, không hiền thì sao."
Nhưng thật ra, không phải hiền. Tôi chỉ mệt.
Mệt vì cả đời cố gắng thuộc về một chỗ nào đó. Mệt vì cả đời tự hỏi mình là ai giữa đám đông. Mệt vì cả đời chạy theo một thứ mà tôi không đặt tên được.
---
Bảy mươi tuổi, đứa cháu ngoại bốn tuổi chạy vô lòng tôi. Nó hỏi: "Ông ơi, ông là ai?"
Tôi định nói: ông là ông ngoại con.
Nhưng tôi dừng lại.
Câu hỏi đó, tôi hỏi mình cả đời. Tôi là ai? Tôi thuộc về đâu? Tôi đứng chỗ nào giữa cuộc đời này?
Rồi tôi nhìn con nhỏ. Nó không cần câu trả lời. Nó hỏi xong, chạy đi chơi.
Tôi ngồi lại.
Và lần đầu tiên, tôi hiểu.
Tôi không lạc. Tôi chưa bao giờ lạc. Cái cảm giác lạc lõng đó, nó không phải vì tôi đi sai đường. Nó là vì tôi cứ nghĩ có một con đường đúng để đi.
Tôi cứ nghĩ mình là một giọt nước, phải tìm cho ra cái đại dương nào chứa mình.
Nhưng không phải vậy.
Tôi không phải giọt nước tìm đại dương.
Tôi là cả đại dương, chỉ là nằm trong một giọt nước nhỏ.
Cái xưởng cơ khí. Bếp dầu. Giường bệnh viện huyện. Góc bàn đám giỗ. Sân chùa. Chậu ớt.
Tất cả đều là tôi. Không thiếu. Không thừa.
---
Đứa cháu chạy vô lại, hỏi: "Ông ơi, sao ông cười?"
Tôi nói: "Ông vui."
Nó hỏi: "Vui vì sao?"
Tôi không trả lời.
Vì có những thứ, giải thích không được.
Bạn không phải là một giọt nước trong đại dương. Bạn là cả đại dương trong một giọt nước.
You are not a drop in the ocean. You are the entire ocean in a drop.
— Rumi, Masnavi
Diễn giải
Interpretation
Rumi nói: mày không phải giọt nước trong đại dương, mày là cả đại dương trong một giọt nước. Nghe thì hay. Nhưng sống bảy mươi năm mới thấm. Ông già trong câu chuyện, cả đời cứ nghĩ mình thiếu. Thiếu bằng cấp, thiếu chức vụ, thiếu chỗ đứng. Cứ nhìn người ta rồi tự hỏi: mình thuộc về đâu? Nhưng câu hỏi đó sai từ đầu. Nó giả định rằng có một chỗ đúng để thuộc về. Một đại dương đúng để giọt nước rơi vào. Thật ra, mọi thứ ông đã sống, mọi chỗ ông đã đứng, đều là ông. Cái xưởng dính dầu nhớt là ông. Bếp dầu là ông. Góc bàn im lặng là ông. Sân chùa chiều vắng cũng là ông. Không phải tìm đại dương. Ông là đại dương. Chỉ là mất bảy mươi năm mới nhận ra.
Rumi said: you are not a drop in the ocean, you are the entire ocean in a drop. Sounds beautiful. But it takes seventy years to truly feel it. The old man in this story spent his whole life thinking he was lacking. Lacking degrees, titles, a place to stand. Always looking at others and asking: where do I belong? But the question itself was wrong from the start. It assumed there was a correct place to belong. A right ocean for the drop to fall into. In truth, everything he lived, every place he stood, was him. The greasy workshop was him. The kerosene stove was him. The silent corner at family dinners was him. The quiet temple courtyard was him too. He didn't need to find the ocean. He was the ocean. It just took seventy years to see it.