Tôi sống ở tầng trệt suốt hai mươi năm
I Have Lived on the Ground Floor for Twenty Years
Căn hộ tôi ở tầng trệt.
Hồi mới mua, ai cũng hỏi sao không lấy tầng cao. Tầng cao thoáng, view đẹp, giá lên nhanh hơn. Mẹ tôi nói con mua tầng trệt người ta cười. Vợ tôi không nói gì, nhưng tôi biết cô ấy cũng nghĩ vậy.
Tôi không giải thích. Vì tôi cũng không biết giải thích sao.
Tôi chỉ thích bước ra là tới đất. Không thang máy, không chờ đợi. Sáng mở cửa, thấy cái cây bàng trước sân. Tối về, nghe tiếng dế kêu rõ hơn tầng mười hai.
Mọi người trong chung cư ai cũng biết tôi. Vì tầng trệt là nơi ai cũng đi qua mà không ai muốn ở.
Ồn. Bụi. Mất riêng tư. Trẻ con chạy ngang cửa. Xe máy đỗ sát tường. Mưa lớn thì nước tràn vào ban công.
Đúng. Tất cả đều đúng.
Nhưng tôi ở lại.
---
Năm bốn mươi tuổi, công ty tôi tái cơ cấu. Tôi không bị sa thải, nhưng bị chuyển sang phòng khác. Phòng mới không ai biết tôi. Sếp mới trẻ hơn tôi mười tuổi. Đồng nghiệp mới gọi tôi bằng anh nhưng mắt nhìn như nhìn người thừa.
Tôi ngồi ở góc bàn, làm việc. Không than. Không kể. Không post lên mạng.
Vợ tôi hỏi công ty sao rồi. Tôi nói bình thường. Cô ấy nhìn tôi một lúc rồi không hỏi thêm.
Bạn bè cũ gặp nhau, ai cũng khoe. Người lên trưởng phòng, người mở công ty, người mua đất ngoại thành. Tôi ngồi nghe. Uống bia. Gật đầu.
Không ai hỏi tôi làm gì. Vì ai cũng biết tôi vẫn ở chỗ cũ. Tầng trệt.
---
Có một đêm, tôi nằm không ngủ được.
Không phải vì buồn. Không phải vì tức. Mà vì một câu hỏi cứ lặp đi lặp lại trong đầu.
Tôi đang sống cho ai?
Câu hỏi đó không đến từ sách. Không đến từ podcast hay video triết học trên YouTube. Nó đến từ cái khoảnh khắc tôi đứng ở ban công tầng trệt, nhìn lên, thấy mấy chục cái ban công khác sáng đèn, và tôi tự hỏi: mấy người trên đó có đang nhìn xuống tôi không?
Rồi tôi nhận ra: không ai nhìn cả.
Không ai nhìn xuống tầng trệt. Người ta nhìn lên. Hoặc nhìn ngang. Tầng trệt là nơi người ta bước qua, không phải nơi người ta ngước tới.
Và tôi đã sống ở đó hai mươi năm.
---
Tôi nhớ hồi ba mươi, tôi cũng muốn lên cao. Cũng muốn người ta nhìn lên. Cũng muốn view đẹp, cũng muốn nói "tôi ở tầng hai mươi" cho nó oai.
Nhưng rồi tôi không làm. Không phải vì tôi giỏi gì. Không phải vì tôi ngộ ra điều gì lớn lao. Mà vì tôi mệt.
Mệt theo kiểu không giải thích được. Cái mệt của việc cố gắng trở thành một phiên bản mà mình không phải. Cái mệt của việc nhìn lên hoài mà không bao giờ nhìn chỗ mình đang đứng.
Rồi tôi dừng lại. Mua tầng trệt. Ở luôn.
Không phải buông xuôi. Không phải cam chịu. Tôi vẫn đi làm. Vẫn nuôi con. Vẫn đóng tiền nhà. Vẫn sống.
Chỉ là tôi không leo nữa.
---
Năm ngoái, thằng con trai tôi mười bảy tuổi. Nó hỏi: "Ba, sao mình không dọn đi chỗ khác?"
Tôi hỏi lại: "Con muốn đi đâu?"
Nó nói: "Đâu cũng được. Chỗ nào cao hơn. Thoáng hơn."
Tôi nhìn nó. Thấy mình hồi ba mươi. Cũng muốn cao hơn. Cũng muốn thoáng hơn. Cũng nghĩ rằng chỗ khác sẽ tốt hơn chỗ này.
Tôi không nói gì. Vì tôi biết nếu tôi nói, nó sẽ không hiểu. Nó phải tự đi. Tự leo. Tự mệt. Rồi tự tìm được chỗ của mình.
Có thể chỗ của nó là tầng hai mươi. Có thể là tầng trệt. Có thể là một nơi nào đó tôi chưa bao giờ nghĩ tới.
Nhưng nó phải tự tìm.
---
Sáng nay tôi mở cửa. Cây bàng trước sân đã mất một nhánh lớn sau trận bão tuần trước. Cái gốc vẫn còn. Rễ vẫn bám đất.
Tôi đứng nhìn một lúc.
Rồi đi pha cà phê.
Không có gì lớn lao xảy ra. Không có bước ngoặt. Không có khoảnh khắc giác ngộ.
Chỉ là một buổi sáng nữa ở tầng trệt.
Và tôi vẫn ở đây.
處眾人之所惡，故幾於道
Xử chúng nhân chi sở ố, cố cơ ư đạo
Ở nơi mọi người đều ghét, nên gần với Đạo.
It settles in places others disdain — that is why it is close to the Dao.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 8
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói nước chảy về chỗ trũng, chỗ mà thiên hạ chê, và chính vì vậy mà gần với Đạo. Nghe thì cao siêu. Nhưng nói thẳng ra là vầy. Mọi người đều muốn lên cao. Muốn view đẹp. Muốn người ta ngước nhìn. Cái chỗ thấp, chỗ ồn, chỗ bụi, không ai thèm đứng. Nhưng nước không chọn. Nước cứ chảy xuống. Không phải vì nước cam chịu. Mà vì bản chất nó là vậy. Nó không cần chứng minh gì với ai. Ông ở tầng trệt hai mươi năm. Không phải vì ổng không leo được. Mà vì ổng mệt cái trò leo. Ổng nhìn ra rằng chỗ mình đứng, dù thiên hạ chê, vẫn là chỗ của mình. Gần với Đạo không phải là ngồi thiền trên núi. Mà là ở ngay chỗ không ai muốn ở, và vẫn sống được. Vẫn pha cà phê mỗi sáng. Vẫn nhìn cái cây bàng gãy nhánh mà không cần nó phải mọc lại.
Laozi said water flows to the low places that everyone despises, and that is why it is close to the Dao. Sounds lofty. But here's what it really means. Everyone wants to go higher. Better view. People looking up at you. The low spot, the noisy spot, the dusty spot, nobody wants to stand there. But water doesn't choose. Water just flows down. Not because it's resigned. But because that's its nature. It doesn't need to prove anything to anyone. This man lived on the ground floor for twenty years. Not because he couldn't climb. But because he was tired of the game of climbing. He saw that where he stood, even if the world looked down on it, was still his place. Being close to the Dao isn't meditating on a mountaintop. It's being right where nobody wants to be, and still living. Still making coffee every morning. Still watching the almond tree lose a branch and not needing it to grow back.