Tôi sống với bà ấy bốn mươi ba năm mà có những đêm vẫn thấy một mình
Forty-three years together and some nights I still felt alone
Tôi cưới bà ấy năm hai mươi sáu tuổi.
Hồi đó tôi nghĩ cưới xong là hết cô đơn. Nghĩ có người nằm cạnh mỗi đêm thì không còn cái cảm giác trống ở ngực nữa. Nghĩ vậy thật.
Đám cưới xong, dọn về nhà mới. Căn nhà nhỏ trong hẻm, hai phòng, một cái bếp vừa đủ xoay người. Bà ấy nấu cơm, tôi rửa chén. Tối ngồi coi tivi chung. Đi ngủ chung. Thức dậy chung.
Nhưng có những đêm, bà ấy ngủ rồi, tôi nằm nhìn trần nhà. Cái cảm giác trống ở ngực vẫn còn đó. Nó không mất. Nó chỉ im lặng hơn.
Tôi không nói với ai. Nói sao được. Nói "tôi có vợ mà vẫn cô đơn" thì người ta cười. Hoặc người ta hỏi "vợ chồng có chuyện gì không?". Không có chuyện gì. Bà ấy tốt. Tôi cũng tốt. Hai đứa sống với nhau bình thường. Nhưng cái trống đó, nó không liên quan tới bà ấy.
Năm ba mươi lăm, con đầu vào lớp một. Tôi đưa nó đi học mỗi sáng. Nó nắm tay tôi, bàn tay nhỏ xíu. Tôi thấy vui. Thấy có mục đích. Nhưng chiều về, ngồi một mình ở quán cà phê chờ hết giờ làm, cái trống lại về.
Tôi bắt đầu nghĩ có khi mình bị sao. Có khi mình thiếu cái gì đó mà người khác có. Nhìn mấy ông bạn, họ cũng vợ con, cũng đi làm, cũng nhậu cuối tuần. Nhưng họ có vẻ ổn. Có vẻ đầy. Còn tôi lúc nào cũng có một chỗ trống mà tôi không biết lấp bằng gì.
Năm bốn mươi, tôi thử đi chùa. Ngồi thiền. Nghe sư giảng. Tôi thích cái yên tĩnh ở đó. Nhưng về nhà thì vẫn vậy. Cái trống không phải ở ngoài. Nó ở trong.
Năm bốn mươi lăm, ba tôi mất. Đám tang xong, mọi người về hết. Bà ấy dọn dẹp bàn thờ. Con cái đi ngủ. Tôi ngồi ngoài hiên. Một mình.
Lúc đó tôi khóc. Không phải vì ba mất. Tôi buồn chuyện đó, nhưng cái khóc này khác. Tôi khóc vì tôi nhận ra, suốt bốn mươi lăm năm, tôi chưa bao giờ thật sự nói cho ai nghe cái gì đang xảy ra bên trong tôi. Không phải vì không có ai nghe. Mà vì tôi không biết nói.
Tôi không biết gọi tên cái trống đó là gì. Nó không phải buồn. Không phải cô đơn theo kiểu không có ai. Nó là một thứ gì đó sâu hơn. Như mình đứng giữa một căn phòng đầy người, ai cũng nhìn mình, ai cũng nói chuyện với mình, mà mình vẫn thấy mình đang đứng một mình ở một nơi rất xa.
Năm năm mươi, con gái lớn đi du học. Nó gọi điện về, kể chuyện trường lớp, bạn bè. Tôi nghe, tôi vui. Nhưng gác máy xong, tôi ngồi nhìn cái điện thoại. Cái trống lại đến.
Bà ấy hỏi "ông nghĩ gì vậy?". Tôi nói "không có gì". Bà ấy nhìn tôi, không nói thêm. Bốn mươi mấy năm sống chung, bà ấy biết khi nào tôi nói "không có gì" là có gì đó. Nhưng bà ấy cũng biết, ép tôi nói thì tôi không nói được.
Năm năm mươi lăm, tôi bắt đầu đi bộ buổi sáng. Một mình. Năm giờ sáng, đường vắng, chỉ có mấy bà bán rau đang dọn hàng. Tôi đi chậm. Không nghe nhạc, không nghĩ gì. Chỉ đi.
Một buổi sáng, tôi đi ngang cái công viên nhỏ. Có một ông già ngồi trên ghế đá. Một mình. Ông ấy không làm gì. Không đọc báo, không tập thể dục. Chỉ ngồi. Nhìn cây.
Tôi không biết tại sao, tôi ngồi xuống cạnh ông ấy. Hai người ngồi im. Năm phút. Mười phút. Không ai nói gì.
Rồi ông ấy đứng dậy, gật đầu với tôi, đi mất.
Tôi ngồi lại thêm một lúc. Và lần đầu tiên trong rất lâu, cái trống ở ngực tôi không đau. Nó vẫn ở đó. Nhưng nó không đau.
Tôi hiểu ra một điều. Cái trống đó, nó không phải thứ cần lấp. Nó là một phần của tôi. Nó ở đó từ khi tôi còn nhỏ, nó sẽ ở đó cho đến khi tôi chết. Nó không phải lỗi của ai. Không phải vì bà ấy chưa đủ tốt. Không phải vì con cái chưa đủ gần. Không phải vì bạn bè chưa đủ nhiều.
Nó là cái khoảng trống mà mình phải tự ngồi với nó. Không cần lấp. Không cần chạy. Chỉ cần ngồi.
Bây giờ tôi sáu mươi chín. Bà ấy vẫn ở cạnh. Con cái lớn hết rồi, có gia đình riêng. Nhà vắng hơn hồi xưa nhiều.
Nhưng tôi không sợ vắng nữa.
Mỗi sáng tôi vẫn đi bộ. Thỉnh thoảng ngang cái ghế đá đó. Ông già đó không còn ngồi đó nữa. Không biết ông ấy đi đâu. Có khi ông ấy mất rồi.
Nhưng cái buổi sáng đó, hai người ngồi im cạnh nhau mà không cần nói gì, tôi nhớ hoài.
Hóa ra đôi khi, cách duy nhất để bớt cô đơn là thôi cố gắng không cô đơn.
Hãy nhìn bên trong. Bên trong là suối nguồn của mọi điều tốt, và nó sẽ không bao giờ ngừng chảy nếu mày không ngừng đào.
Look within. Within is the fountain of good, and it will ever bubble up if you will ever dig.
— Marcus Aurelius, Meditations, Quyển 7.59
Diễn giải
Interpretation
Marcus Aurelius nói, nhìn vào bên trong, bên trong có suối nguồn của điều tốt đẹp. Nghe thì hay. Nhưng thử đi. Thử ngồi xuống, không làm gì, không lướt điện thoại, không bật tivi, không gọi ai. Chỉ ngồi với cái trống bên trong mình. Mấy ai chịu nổi? Ông già trong chuyện này, ổng mất bốn mươi mấy năm mới chịu ngồi xuống. Bốn mươi mấy năm cố lấp cái trống bằng vợ, bằng con, bằng chùa, bằng bạn bè. Không cái nào lấp được. Vì cái trống đó không phải lỗ thủng. Nó là khoảng không. Nó là phần bên trong mà ổng chưa bao giờ dám nhìn. Rồi một buổi sáng, ổng ngồi cạnh một ông già lạ. Không nói gì. Và lần đầu tiên, cái trống không đau. Không phải vì nó biến mất. Mà vì ổng thôi đánh nhau với nó. Suối nguồn bên trong không phải niềm vui. Không phải bình an. Nó là chỗ mình dám ngồi lại với chính mình mà không chạy.
Marcus Aurelius said, look within, inside is a fountain of goodness. Sounds nice. But try it. Try sitting down, doing nothing, no phone, no TV, no calling anyone. Just sitting with the emptiness inside you. How many people can stand that? The old man in this story took over forty years to finally sit down. Forty-some years trying to fill the void with a wife, children, temples, friends. None of it worked. Because that emptiness wasn't a hole. It was a space. It was the part inside him he had never dared to look at. Then one morning, he sat next to a stranger on a bench. Said nothing. And for the first time, the emptiness didn't hurt. Not because it disappeared. But because he stopped fighting it. The fountain within isn't joy. It isn't peace. It's the place where you dare to sit with yourself and not run.