Tôi tắt tivi lúc chín giờ tối rồi không biết làm gì
I Turned Off the TV at Nine and Had Nothing Left to Do
Con gái đi Sài Gòn học được bốn tháng.
Vợ tôi chuyển sang ca đêm ở bệnh viện, nói là lương cao hơn, phụ thêm tiền học phí cho con. Tôi không cản. Tiền thì cần thật.
Nhà còn hai người mà gần như không gặp nhau. Sáng tôi đi làm, chiều về thì vợ đã đi rồi. Trên bàn có cơm, đậy lồng bàn, kèm tờ giấy nhỏ ghi "canh bí đừng hâm lâu, mất ngọt". Tôi ăn một mình. Rửa chén một mình. Lau bàn một mình.
Rồi ngồi xuống ghế sofa, bật tivi.
Kênh thời sự. Chuyển. Phim Hàn. Chuyển. Gameshow. Chuyển. Quảng cáo. Chuyển.
Không phải không có gì xem. Mà là xem gì cũng không vào.
Chín giờ, tôi tắt tivi.
Căn phòng khách im hẳn. Cái đồng hồ treo tường kêu tích tắc, bình thường không ai để ý, bây giờ nó to như đặt ngay cạnh tai. Tôi ngồi đó, hai tay đặt trên đùi, nhìn cái màn hình đen.
Không buồn. Không vui. Không giận. Không gì hết.
Chỉ là trống.
Tôi bốn mươi bảy tuổi. Hai mươi năm đi làm, mười tám năm có vợ, mười bảy năm có con. Đời tôi lúc nào cũng có ai đó cần tôi làm gì đó. Sáng dậy đã có việc phải lo. Tối về đã có người phải chăm. Cuối tuần đã có chỗ phải đến.
Bây giờ chín giờ tối, không ai cần gì tôi cả.
Tôi thử gọi cho con gái. Nó bắt máy, giọng vui vẻ, nói đang đi ăn với bạn. Hỏi ba khỏe không. Tôi nói khỏe. Nó nói con đi trước nha ba. Tôi nói ừ.
Mười lăm giây.
Tôi nhắn tin cho vợ. "Em ăn gì chưa?" Vợ rep sau hai mươi phút. "Ăn rồi anh. Anh nhớ uống thuốc huyết áp."
Tôi uống thuốc. Rồi ngồi lại chỗ cũ.
Mấy ngày đầu tôi nghĩ mình cần tìm việc gì đó làm. Mua cái cần câu, đi câu cá. Đăng ký lớp yoga. Tải app đọc sách. Tôi làm hết. Đi câu hai buổi thì chán. Yoga được một tuần thì đau lưng. Sách đọc được mười trang thì ngủ.
Không phải mấy thứ đó dở. Mà là tôi đang cố nhét gì đó vào cái chỗ trống, mà nó không vừa.
Tuần thứ ba, tôi bắt đầu ngồi không.
Không tivi. Không điện thoại. Không sách. Không gì.
Chỉ ngồi.
Ban đầu nó khó chịu lắm. Đầu tôi chạy lung tung. Nghĩ về công việc. Nghĩ về con. Nghĩ về vợ. Nghĩ về hồi nhỏ. Nghĩ về ông già tôi, mất mười năm trước, cuối đời cũng ngồi một mình trước hiên nhà y như tôi bây giờ.
Rồi từ từ, mấy cái suy nghĩ đó nó cũng mệt. Nó chậm lại. Thưa ra. Như mấy cái xe trên đường lúc khuya, còn một hai chiếc chạy lẻ loi rồi thôi.
Còn lại là yên.
Tôi nhớ hồi con gái còn nhỏ, nó hay chạy vào phòng tôi hỏi "Ba ơi ba làm gì đó?". Tôi lúc nào cũng đang làm gì đó. Sửa cái quạt. Tính tiền điện. Xem bóng đá. Lúc nào cũng bận.
Bây giờ nếu nó hỏi, tôi sẽ nói: ba không làm gì hết.
Mà lạ. Cái "không làm gì hết" đó, nó không đáng sợ như tôi tưởng.
Tháng thứ hai, tôi bắt đầu nghe được mấy thứ mà trước đây không nghe. Tiếng dế ngoài vườn. Tiếng gió qua cửa sổ. Tiếng nước nhỏ giọt ở vòi bếp, cái ron cao su chắc hư rồi, để mai sửa.
Tôi nghe được cả nhịp thở của mình. Hít vào. Thở ra. Đều đặn. Không cần ai nhắc.
Một tối, vợ tôi về sớm. Thấy tôi ngồi trong phòng khách tối, không bật đèn, không bật tivi. Vợ tôi hỏi: "Anh sao vậy? Anh có chuyện gì không?"
Tôi nói: không có gì.
Vợ tôi nhìn tôi, hơi lo. Tôi hiểu. Một người đàn ông bốn mươi bảy tuổi ngồi một mình trong bóng tối, ai nhìn cũng nghĩ có vấn đề.
Nhưng thật sự không có vấn đề gì.
Tôi chỉ đang ngồi đây. Nghe cái đồng hồ kêu. Nghe mình thở. Thấy bóng cây ngoài cửa sổ đung đưa.
Bốn mươi bảy năm, lần đầu tiên tôi không cần đi đâu, không cần làm gì, không cần là ai.
Chỉ ngồi đây.
Và lần đầu tiên, cái trống đó không còn trống nữa.
Tôi không biết gọi nó là gì. Bình yên thì hơi to. Thoải mái thì không đúng. Nó giống như, cả đời tôi sống trong một căn phòng đầy đồ, bây giờ ai đó dọn hết đi, tôi mới thấy căn phòng nó rộng.
Rộng lắm.
Và tôi vẫn ở đây.
致虛極，守靜篤。萬物並作，吾以觀復
Trí hư cực, thủ tĩnh đốc. Vạn vật tịnh tác, ngô dĩ quan phục
Đến chỗ trống rỗng tột cùng, giữ vững sự tĩnh lặng. Vạn vật cùng sinh, ta nhìn chúng trở về.
Attain the utmost emptiness; hold firm to stillness. The myriad things arise together — I watch them return.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 16
Diễn giải
Interpretation
Ông già Lão Tử nói cái này hai ngàn mấy trăm năm trước. Đại ý là, mày cứ để cho đầu nó rỗng đi. Rỗng thiệt, rỗng tới đáy. Rồi giữ cái yên đó cho chắc. Xung quanh mọi thứ cứ chạy, cứ động, cứ sinh rồi diệt. Mày không cần chạy theo. Mày chỉ cần ngồi đó mà nhìn nó quay về chỗ cũ. Ông này không bảo mày phải thiền, phải tu, phải làm gì cao siêu. Ổng chỉ nói, mày thử trống đi. Trống thiệt sự. Đừng sợ. Cái trống đó không phải là thiếu. Nó là đủ rộng để chứa được mọi thứ mà không cần giữ thứ nào. Anh bốn mươi bảy tuổi trong câu chuyện kia, anh không đọc Lão Tử ngày nào. Nhưng anh ngồi đó, tắt hết, rồi tự thấy. Cái yên tĩnh nó không cần ai dạy. Nó chỉ cần mày ngừng chạy.
Laozi said this over two thousand years ago. The gist: let your mind go truly empty. Empty all the way to the bottom. Then hold that stillness firm. Everything around you keeps moving, keeps being born and dying. You don't have to chase it. Just sit and watch it all return to where it started. He wasn't telling you to meditate or become a monk or do anything grand. He just said, try being empty. Really empty. Don't be afraid. That emptiness isn't a lack. It's spacious enough to hold everything without needing to grip any of it. The forty-seven-year-old man in this story never read Laozi a day in his life. But he sat there, turned everything off, and found it on his own. Stillness doesn't need a teacher. It just needs you to stop running.