Tôi tìm thấy cuốn nhật ký cũ dưới đáy thùng carton
I Found an Old Diary at the Bottom of a Cardboard Box
Hôm đó tôi dọn nhà.
Không phải dọn để chuyển đi. Chỉ là vợ bảo cái kho chứa đồ bừa quá, cuối tuần rảnh thì lôi ra sắp lại. Tôi ừ. Cũng không có gì làm.
Mấy cái thùng carton xếp chồng lên nhau từ hồi nào không nhớ. Có thùng ghi "sách cũ", có thùng ghi "đồ linh tinh", có thùng không ghi gì. Bụi phủ dày. Tôi mở từng cái, phân loại. Giữ, bỏ, cho.
Đến thùng thứ tư thì tôi thấy nó.
Một cuốn sổ bìa cứng, loại sổ rẻ tiền bán ở nhà sách, bìa xanh đậm đã ngả màu. Tôi mở ra. Chữ viết tay. Chữ của tôi. Nhưng nét chữ trẻ hơn, mạnh hơn, nghiêng về phía trước như đang vội.
Tôi ngồi xuống sàn kho, đọc.
---
Trang đầu tiên ghi ngày. Tôi tính nhẩm. Hai mươi hai năm trước. Năm đó tôi hai mươi mốt.
"Hôm nay nộp đơn xin việc ở ba chỗ. Không biết chỗ nào nhận. Nhưng tao không muốn làm văn phòng. Tao muốn viết. Viết cái gì cũng được. Miễn là viết."
Tôi đọc câu đó hai lần.
Trang tiếp theo, vài ngày sau.
"Gặp anh Tuấn ở quán cà phê. Anh nói viết lách không nuôi nổi mình. Anh nói đi học thêm cái bằng gì đó cho chắc. Tao nghe. Nhưng tao không đồng ý. Tao nghĩ anh sợ. Tao không muốn sợ giống anh."
Tôi lật tiếp.
"Được nhận vào công ty quảng cáo. Không phải viết. Nhưng gần gần. Tao vào trước, rồi tính sau."
Rồi tính sau.
Ba chữ đó, tôi nhớ mình đã nghĩ rất nhiều lần trong đời.
---
Những trang sau đó thưa dần. Có khi cách nhau cả tháng. Giọng văn thay đổi. Không còn "tao" nữa. Chuyển sang "mình".
"Mình được tăng lương. Sếp khen. Mình không vui lắm nhưng cũng không buồn. Chắc là bình thường."
"Mình nghĩ hay là học thêm MBA. Mọi người đều học. Có cái bằng cho chắc."
"Mình quen một người. Cô ấy hiền. Mình nghĩ mình thích cô ấy. Hoặc mình thích việc có ai đó."
Tôi đọc câu cuối đó rồi dừng lại.
Hoặc mình thích việc có ai đó.
Người đó bây giờ là vợ tôi. Chúng tôi lấy nhau mười tám năm. Hai đứa con. Một căn nhà. Tôi yêu vợ tôi. Nhưng câu đó, viết lúc hai mươi ba tuổi, nó trung thực theo cách mà bốn mươi ba tuổi tôi không dám trung thực.
---
Những trang cuối cuốn sổ gần như trống. Chỉ còn vài dòng rời rạc.
"Mình không viết nữa. Không có thời gian. Hoặc không có gì để viết."
"Hôm nay sinh nhật mình. Hai mươi lăm. Mình không biết mình muốn gì. Hồi hai mươi mốt thì biết. Bây giờ không biết nữa."
Rồi hết. Trang sau là giấy trắng. Tôi lật mãi, lật mãi. Trắng.
Cuốn sổ dừng ở tuổi hai mươi lăm. Còn mười tám năm sau đó, tôi không ghi lại gì.
---
Tôi ngồi trong cái kho chật, lưng tựa vào thùng carton, cầm cuốn sổ trên tay.
Tôi nghĩ về thằng hai mươi mốt tuổi viết cuốn sổ này.
Nó muốn viết. Nó không muốn sợ. Nó nghiêng về phía trước.
Rồi nó vào công ty quảng cáo. Rồi tính sau. Rồi MBA. Rồi cưới vợ. Rồi mua nhà. Rồi con đầu. Rồi con thứ hai. Rồi trả nợ. Rồi lên chức. Rồi trả nợ tiếp.
Không có bước nào sai. Mỗi bước đều có lý do. Mỗi bước đều "hợp lý".
Nhưng đọc lại từ đầu, tôi thấy một đường thẳng rất rõ. Từ "tao muốn viết" đến "mình không có gì để viết". Từ "tao không muốn sợ" đến "có cái bằng cho chắc". Từ nghiêng về phía trước đến ngồi yên trong kho đồ cũ.
Không ai ép tôi cả. Không ai bắt tôi bỏ viết. Không ai bảo tôi phải học MBA. Không ai ra lệnh tôi phải trở thành con người này.
Tôi tự làm. Từng ngày một. Từng suy nghĩ một.
"Mình nên thực tế hơn." "Mình không đủ giỏi để viết." "Mình có gia đình rồi, không thể liều." "Mình ổn. Ai cũng vậy thôi."
Mỗi câu đó, tôi nghĩ một lần. Rồi nghĩ lại. Rồi nghĩ nữa. Nghĩ đến khi nó thành sự thật. Nghĩ đến khi tôi không còn nhớ mình đã từng nghĩ khác.
---
Vợ tôi xuống kho, hỏi dọn xong chưa.
Tôi nói chưa.
Cô ấy nhìn tôi ngồi dưới sàn, cầm cuốn sổ cũ, hỏi cái gì đó.
Tôi nói nhật ký hồi xưa.
Cô ấy cười, nói "vứt đi, giữ làm gì".
Tôi không nói gì.
Cô ấy lên nhà.
Tôi ngồi thêm một lúc.
---
Tôi không buồn. Không tiếc. Không giận ai.
Chỉ là lạ.
Lạ vì hai mươi hai năm trước, tôi biết mình muốn gì. Viết rõ ràng, chữ nghiêng về phía trước.
Bây giờ tôi có nhà, có xe, có vợ, có con, có chức, có lương.
Nhưng nếu ai hỏi tôi muốn gì, tôi sẽ im.
Không phải vì không dám nói.
Mà vì không biết.
---
Tôi cất cuốn sổ vào lại thùng carton.
Không vứt. Không đọc lại.
Chỉ cất.
Rồi tiếp tục dọn kho.
Tất cả những gì ta là, là kết quả của những gì ta đã nghĩ.
All that we are is the result of what we have thought.
— Đức Phật, Kinh Pháp Cú (Dhammapada), Kệ 1
Diễn giải
Interpretation
Phật nói tất cả những gì ta là, là kết quả của những gì ta đã nghĩ. Nghe thì tưởng nói chuyện cao siêu. Nhưng không. Nó đời lắm. Ông bốn mươi ba tuổi ngồi trong kho đồ cũ kia, ổng không bị ai hại. Không bị ai lừa. Không bị đời bạc đãi. Ổng tự nghĩ "mình nên thực tế", nghĩ hoài, nghĩ đến khi nó thành người thật. Ổng tự nghĩ "mình không đủ giỏi", nghĩ đến khi tin luôn. Mỗi suy nghĩ là một viên gạch. Xếp đủ thì thành bức tường. Rồi ổng sống trong bức tường đó, quên mất mình là người xây. Không ai đặt tên cho mình ngoài mình. Nhưng cái tên đó, mình đặt hồi nào, mình cũng không nhớ. Đó là chỗ đáng ngồi lại nghĩ.
The Buddha said that all we are is the result of what we have thought. Sounds lofty. It's not. It's painfully mundane. The forty-three-year-old man sitting in that storage room wasn't wronged by anyone. Wasn't deceived. Wasn't dealt a bad hand. He just thought "I should be practical," thought it over and over until it became who he was. He thought "I'm not good enough," thought it until he believed it completely. Each thought was a brick. Lay enough of them and you get a wall. Then he lived inside that wall, forgetting he was the one who built it. Nobody names you but yourself. But when exactly you gave yourself that name, you can't even remember. That's the part worth sitting with.