Tôi từng gọi nó là sai lầm lớn nhất đời mình
I Used to Call It the Biggest Mistake of My Life
Năm sáu mươi ba tuổi, tôi ngồi trên cái ghế nhựa ngoài hiên. Trời chiều. Gió nhẹ. Không có gì đặc biệt.
Bà xã đi chợ chưa về. Thằng con út gọi điện hỏi tối ăn gì rồi cúp. Cháu nội gửi tin nhắn hình con mèo. Tôi nhìn, cười, rồi đặt điện thoại xuống.
Một ngày bình thường.
Nhưng hôm đó, không biết vì sao, tôi nhớ lại chuyện cũ.
---
Năm ba mươi tám tuổi, tôi bỏ công ty.
Không phải bỏ kiểu anh hùng. Không phải bỏ vì có kế hoạch lớn lao. Tôi bỏ vì mệt. Vì không chịu nổi ông sếp. Vì cảm thấy mình đang chết dần trong cái phòng máy lạnh mười sáu độ.
Tôi nộp đơn nghỉ. Vợ tôi không nói gì. Bà ấy nhìn tôi một lúc lâu rồi quay vào bếp. Cái nhìn đó tôi nhớ đến bây giờ. Không giận. Không buồn. Chỉ là một cái nhìn rất mệt, kiểu "tôi biết rồi, nhưng tôi không đủ sức nói nữa".
Tháng đầu tiên sau khi nghỉ, tôi thấy nhẹ. Tháng thứ hai, tôi bắt đầu lo. Tháng thứ ba, tiền trong sổ tiết kiệm vơi đi thấy rõ.
Tôi mở quán cà phê nhỏ ở đầu hẻm. Bán được ba tháng thì lỗ. Đóng cửa. Rồi đi làm thuê cho một xưởng gỗ. Lương thấp hơn hồi xưa phân nửa. Về nhà tay chai sạn, lưng đau, mùi sơn PU bám trong tóc giặt mấy lần không hết.
Bà con hỏi: "Sao bỏ chỗ tốt vậy?" Bạn bè nói: "Thằng này ngu." Vợ tôi không nói, nhưng tôi biết bà ấy nghĩ gì. Vì mỗi tối bà ấy ngồi tính tiền, cái mặt cứ xanh dần.
Tôi gọi đó là sai lầm lớn nhất đời mình.
Gọi như vậy suốt hai mươi năm.
---
Suốt hai mươi năm, mỗi khi có chuyện gì không như ý, tôi đều quay lại cái mốc đó. Như thể mọi thứ xấu trong đời đều bắt đầu từ ngày tôi nộp đơn nghỉ.
Con trai lớn thi rớt đại học. Tôi nghĩ: tại mình hồi đó bỏ việc, không đủ tiền cho nó học thêm.
Vợ tôi bệnh, nằm viện hai tuần. Tôi nghĩ: nếu mình còn ở công ty, bảo hiểm tốt hơn, bà ấy đỡ khổ.
Mua nhà trễ mười năm so với bạn bè. Tôi nghĩ: tại cái ngày đó.
Mọi thứ đều "tại cái ngày đó".
Tôi ôm cái "sai lầm" đó như ôm cục đá. Đi đâu cũng mang theo. Nặng, nhưng quen. Quen đến mức không biết bỏ xuống.
---
Rồi một hôm, thằng con út hỏi tôi.
Nó hai mươi bảy tuổi. Đang làm ở một công ty nhỏ. Lương không cao. Nó muốn nghỉ, đi học nghề khác.
Nó hỏi: "Ba nghĩ sao?"
Tôi định nói: "Đừng. Ba hồi đó cũng vậy, rồi khổ suốt đời."
Nhưng tôi dừng lại.
Tôi nhìn nó. Nhìn kỹ. Cái mặt nó giống tôi hồi ba mươi tám. Mệt. Muốn đi mà sợ.
Rồi tôi nghĩ: khổ suốt đời thật không?
Hay là tôi khổ vì tôi cứ gọi nó là khổ?
---
Tôi ngồi nghĩ lại. Thật sự nghĩ lại. Không phải kiểu ngồi tiếc nuối, mà kiểu ngồi lại nhìn cho rõ.
Năm đó tôi bỏ công ty. Đúng. Rồi tôi mở quán, lỗ. Đúng. Rồi tôi đi làm xưởng gỗ. Đúng.
Nhưng ở xưởng gỗ, tôi gặp ông Tám. Ông Tám dạy tôi đóng bàn ghế. Tôi làm riết rồi thích. Mười năm sau, tôi mở xưởng nhỏ của mình. Không giàu, nhưng đủ. Đủ nuôi con. Đủ mua nhà, dù trễ. Đủ để vợ tôi bớt xanh mặt.
Thằng con trai lớn thi rớt đại học, nhưng nó đi học nghề, giờ nó thợ điện giỏi nhất khu. Vợ tôi bệnh, nằm viện hai tuần, nhưng bà ấy khỏe lại, sống tốt đến giờ.
Mọi thứ tôi gọi là "hậu quả của sai lầm" thật ra chỉ là đời sống. Nó xảy ra. Có cái đau, có cái vui. Nhưng tôi đã gom hết về một mối, dán lên cái nhãn "sai lầm", rồi mang nặng suốt hai mươi năm.
Cái nặng không phải chuyện đã xảy ra. Cái nặng là cái tên tôi đặt cho nó.
---
Hôm đó, tôi nói với thằng con út: "Ba không biết con nên làm gì. Nhưng ba biết một chuyện. Nếu con đi rồi khổ, thì đừng gọi nó là sai lầm. Gọi nó là đường con đã đi. Vậy thôi."
Nó nhìn tôi. Không nói gì. Rồi gật đầu.
---
Tôi sáu mươi ba tuổi. Ngồi trên ghế nhựa ngoài hiên.
Gió thổi. Lá rụng trước sân.
Tôi nghĩ về cái ngày năm ba mươi tám tuổi. Lần đầu tiên, tôi không gọi nó là gì cả.
Nó chỉ là một ngày. Một ngày tôi đã sống qua.
Vậy thôi.
Bùn không thể bẩn nếu ta không gọi nó là bẩn.
Muddy water is best cleared by leaving it alone.
— Alan Watts, The Way of Zen
Diễn giải
Interpretation
Ông Watts nói bùn không bẩn nếu mình không gọi nó là bẩn. Nghe lạ. Nhưng nghĩ lại thì đúng. Cái ngày tôi nghỉ việc, nó chỉ là một ngày. Tôi đi làm, tôi nộp đơn, tôi về nhà. Vậy thôi. Nhưng tôi dán lên nó cái nhãn "sai lầm lớn nhất đời". Rồi từ đó, mọi thứ xảy ra sau đều bị nhuộm theo cái nhãn đó. Con thi rớt, tại nó. Vợ bệnh, tại nó. Mua nhà trễ, tại nó. Nhưng thật ra "nó" chỉ là một ngày. Cái nặng là do tôi đặt tên. Giống bùn vậy. Bùn nằm dưới đất, nuôi cây, nuôi lúa. Nó chỉ "bẩn" khi mình gọi nó là bẩn. Chuyện đời cũng vậy. Nó chỉ là "sai lầm" khi mình gọi nó là sai lầm. Bỏ cái tên xuống. Chuyện vẫn còn đó. Nhưng nhẹ hơn.
Watts said mud isn't dirty if you don't call it dirty. Sounds strange. But think about it. The day I quit my job was just a day. I went to work, handed in my letter, went home. That's it. But I stuck a label on it: "the biggest mistake of my life." And from then on, everything that happened after got colored by that label. Son failed his exam, because of it. Wife got sick, because of it. Bought a house late, because of it. But really, "it" was just a day. The weight came from the name I gave it. It's like mud. Mud sits in the ground, feeds trees, feeds rice. It's only "dirty" when you call it dirty. Life events are the same. They're only "mistakes" when you call them mistakes. Put the name down. The event is still there. But it's lighter.