Tôi với nó học chung lớp mười hai
We Were in the Same Class, Senior Year
Tôi với nó học chung lớp mười hai.
Ngồi cùng dãy bàn. Cùng thi đại học. Cùng rớt nguyện vọng một.
Năm đó tôi vào trường tỉnh, nó vào trường Sài Gòn. Tôi nghĩ, thôi, mỗi đứa mỗi đường.
Nhưng cái đường đó, tôi đi mà cứ ngoái lại nhìn nó.
---
Năm hai mươi lăm tuổi, nó về quê ăn Tết. Lái xe hơi.
Tôi đi xe máy ra quán cà phê gặp bạn cũ. Ngồi xuống, ai cũng hỏi: "Thằng Hùng bây giờ làm gì mà giỏi vậy?"
Tôi cười. Nói: "Nó giỏi từ hồi đi học rồi."
Nhưng trong bụng thì biết. Hồi đi học, tôi với nó ngang nhau. Có khi tôi còn hơn.
Cái "hơn" đó, tôi giữ trong lòng như một thứ bằng chứng. Để chứng minh rằng mình không thua. Rằng cuộc đời bất công.
Rằng nếu tôi cũng vào Sài Gòn, mọi thứ đã khác.
---
Năm ba mươi tuổi, tôi lên chức phó phòng ở công ty xây dựng.
Tôi đăng lên Facebook. Bạn bè chúc mừng.
Rồi tôi lướt xuống. Thấy nó vừa đăng ảnh đi Nhật.
Tôi tắt điện thoại.
Vợ hỏi: "Sao mặt buồn vậy?"
Tôi nói: "Mệt."
Không phải mệt. Tôi biết rõ. Nhưng cái cảm giác đó, nó không có tên. Không phải ghét. Không phải ganh. Nó giống như mình đang chạy trên một con đường, bỗng dưng nhìn sang thấy người ta đã đi xa lắm rồi. Mà mình không biết lúc nào họ rẽ.
Cái đau không phải vì họ có nhiều hơn. Cái đau vì mình cứ nhìn.
---
Năm ba mươi lăm tuổi, tôi mua được căn nhà nhỏ. Trả góp hai mươi năm.
Tôi vui. Vui thật. Lần đầu tiên trong đời, tôi thấy mình làm được một thứ gì đó lớn.
Rồi họp lớp.
Nó đến. Vẫn vui vẻ, vẫn cười ha hả. Kể chuyện công ty nó vừa mở thêm chi nhánh.
Mấy đứa bạn ngồi nghe, mắt sáng rỡ.
Tôi ngồi im. Ly bia trong tay, uống mà không thấy vị gì.
Căn nhà nhỏ của tôi, mới vừa là niềm vui, bỗng dưng nhỏ lại. Không phải vì nó nhỏ thật. Mà vì tôi vừa đặt nó cạnh cái gì đó to hơn.
---
Năm bốn mươi tuổi, ba tôi bệnh nặng.
Tôi nghỉ việc ba tháng để chăm ba. Tiền tiết kiệm cạn dần. Vợ đi làm thêm ca. Con gái lớn bắt đầu hiểu chuyện, tối nào cũng hỏi: "Ba ơi, ông ngoại có khỏe lại không?"
Tôi không biết trả lời sao.
Ba nằm trên giường, thở khó. Tôi ngồi cạnh, lau mặt cho ông.
Ông nắm tay tôi, nói nhỏ: "Con làm được nhiều rồi."
Tôi khóc.
Không phải vì ba bệnh. Mà vì lần đầu tiên, có người nói câu đó với tôi. Và tôi tin.
Suốt hai mươi năm, tôi không bao giờ nói câu đó với chính mình.
---
Ba mất tháng sau.
Đám tang, nó đến viếng. Phúng điếu đàng hoàng. Ôm tôi, nói: "Anh em mình có gì cần cứ gọi."
Tôi nhìn nó. Lần đầu tiên, tôi không so sánh gì hết.
Không phải vì tôi đã buông. Mà vì lúc đó, cái đau nó lớn quá. Lớn đến mức những thứ khác trở nên rất nhỏ.
Xe hơi, chi nhánh, Nhật Bản. Tất cả biến mất.
Chỉ còn tôi, đứng giữa sân nhà, nhìn quan tài ba mình.
---
Sau đám tang, tôi ngồi ngoài hiên.
Vợ mang ra ly nước. Không nói gì. Ngồi cạnh.
Con gái chạy ra, leo lên lòng tôi.
Tôi ôm nó. Hít mùi tóc nó.
Và tôi nghĩ. Suốt hai mươi năm, tôi chạy đua với một người không biết mình đang đua. Nó sống đời nó. Tôi sống đời tôi. Nhưng tôi cứ lấy đời nó làm thước đo đời mình.
Cái thước đó, tôi tự chế ra. Rồi tôi tự đo. Rồi tôi tự đau.
---
Bây giờ tôi bốn mươi hai.
Thỉnh thoảng lướt Facebook, vẫn thấy nó đăng ảnh. Vẫn thành công. Vẫn đi đây đi đó.
Tôi nhìn. Rồi lướt qua.
Không phải không thấy gì. Vẫn thấy. Nhưng cái thấy đó, nó không còn ở lại lâu như trước.
Như một người đi ngang qua cửa. Nhìn vào, rồi đi tiếp.
Tôi không biết đó có phải là buông hay không. Có khi chỉ là mệt. Có khi là ba mất rồi, tôi nhìn mọi thứ khác đi.
Có khi là con gái tôi leo lên lòng, và tôi nhận ra mình đang ôm một thứ mà không ai đo được.
---
Tối qua, vợ hỏi: "Anh có vui không?"
Tôi nghĩ một lúc.
"Không biết. Nhưng không buồn."
Vợ cười. Nói: "Vậy cũng được rồi."
Phải. Vậy cũng được rồi.
Người chiến thắng gây thù hận. Người thất bại nằm trong đau khổ. Người buông cả thắng lẫn thua mới được an lạc.
The victor breeds hatred. The defeated lives in pain. The one who has given up both victory and defeat — they are happy and at peace.
— Đức Phật, Kinh Pháp Cú (Dhammapada), Kệ 201
Diễn giải
Interpretation
Phật nói: người thắng gây thù hận, người thua nằm xuống trong khổ. Nghe thì tưởng nói chuyện chiến tranh. Nhưng không. Nói chuyện mình với thằng bạn cũ đó. Mình thắng, mình kiêu. Nó thắng, mình hận. Cả hai đều không yên. Cái cuộc đua đó, không ai bắt mình chạy. Mình tự nhảy vào. Tự chấm điểm. Tự thua. Rồi tự đau. Ông Phật nói người nằm xuống trong bình an mới thực sự sống yên. Không phải nằm xuống kiểu chết. Mà là nằm xuống kiểu thôi, không đua nữa. Không phải vì thua. Mà vì nhận ra cuộc đua đó, từ đầu, chỉ có một người chạy.
Buddha said: the victor breeds hatred, the defeated lies down in suffering. Sounds like it's about war. It's not. It's about you and that old classmate. You win, you get arrogant. He wins, you resent him. Neither finds peace. That race. Nobody forced you to run. You jumped in yourself. Kept score yourself. Lost by your own count. Then hurt by your own hand. Buddha said the one who lies down in peace truly lives at ease. Not lying down as in death. Lying down as in, enough, no more racing. Not because you lost. But because you realized that race, from the very start, only had one runner.